İçerik üreticiliği, özellikle gençler için yeni bir meslek hâline geldi. YouTube reklam gelirleri, Instagram sponsorlukları, TikTok canlı yayın hediyeleri ve abonelik sistemleri… DİYK bu konuda ayrıntılı bir karar yayımlamıştır.
Temel ilke
DİYK’ye göre bir kazancın helal olabilmesi, kazanç unsuru olan mal veya hizmetin dinen meşru olmasına bağlıdır. Sosyal medya da bu ilkeye tabidir. Kurul, aşağıdaki hususlara dikkat edilerek sosyal medya platformlarından kazanç elde etmeyi caiz görür.
Caiz olmayan kazançlar
- Meşru olmayan içerik: Platformlardaki yazı, fotoğraf, müzik, video ve reklamlar dinen meşru olmayan unsurlar içermemelidir. İslam’ın inanç esaslarını inkâr eden veya alaya alan, şirki ve batıl dinleri öven, faiz, içki, domuz ürünleri, kumar, yalan, zina, müstehcenlik gibi haramları teşvik eden içerikleri yüklemek, paylaşmak, tıklatmak, beğendirmek, takip ettirmek ve reklamını yapmak meşru değildir; bunlardan elde edilen kazanç caiz değildir.
- Reklamlar: Yüklenen içerik meşru olsa bile, izlenirken çıkan reklamların da meşru olması için gerekli tedbirler alınmalıdır. Birçok platform, belirli reklam kategorilerini (kumar, alkol, flört vb.) engelleme imkânı sunar.
- Sahte takipçi ve izlenme: Abone ve izlenme sayılarını yüksek göstermek için sahte hesaplar açmak veya satın almak insanları aldattığı için bu yolla elde edilen kazanç caiz değildir.
- Bağışa dayalı çekilişler: Çekilişe katılmak için bağış yapılması ve toplanan paradan bağışçıların bir kısmına hediye verilmesi kumar niteliğindedir ve caiz değildir. Bkz. çekilişler.
- Hak ihlali: Suç unsuru taşıyan, kul ve kamu haklarını ihlal eden, özel hâlleri ve mahrem bilgileri ortaya koyan yayınlardan kazanç elde etmek caiz değildir.
Sık sorulanlar
- Sponsorlu içerik ve ürün tanıtımı: Tanıtılan ürün meşru ise ve tanıtım dürüst yapılıyorsa caizdir. Kullanmadığınız veya kalitesini bilmediğiniz bir ürünü abartılı övgülerle tanıtmak aldatmadır. Reklam olduğunun açıkça belirtilmesi hem ahlaki hem de yasal bir gerekliliktir.
- Canlı yayın hediyeleri: İzleyicilerin kendi rızasıyla verdiği hediyeler, içerik meşru olduğu sürece caizdir. Ancak izleyiciyi bağımlılık derecesinde hediye göndermeye kışkırtan, şans unsuru içeren sistemlerden uzak durulmalıdır.
- Başkasının içeriğini kullanmak: Telif hakkı olan müzik, video ve görselleri izinsiz kullanarak kazanç sağlamak kul hakkı ihlalidir.
- Dinî içerikle kazanç: Dinî bilgi paylaşan içeriklerden kazanç elde etmek caizdir; ancak DİYK, maddi çıkar veya takipçi kazanmak için dinî değerlerin istismar edilmemesini özellikle vurgular.
Kaynaklar: Bakara 2/188; Nisâ 4/29; Mâide 5/2, 90; Nûr 24/19; Müslim, Îmân, 164 (aldatanın bizden olmadığı); Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Sosyal medya platformlarından kazanç elde etmek caiz midir?” (Karar), “Sosyal medyada dikkat edilmesi gereken hususlar nelerdir?”, “İnternetten program, yazılım, kitap, müzik vb. indirmek ve bunları kullanmak helal midir?” (kurul.diyanet.gov.tr).