Sosyal medya bugün iletişimin, haber almanın, eğlencenin ve hatta ticaretin merkezinde. Ortalama bir kullanıcı günde saatlerini bu platformlarda geçiriyor. Peki sanal dünyada söylediklerimiz, paylaştıklarımız ve beğendiklerimiz dinen nasıl değerlendirilir?
Sanal ve gerçek ayrımı yoktur
DİYK, gerçek hayatta olduğu gibi sanal mecralarda da birtakım hak ve sorumlulukların söz konusu olduğunu vurgular. Kurulun ifadesiyle Müslüman, kulluk vazifesinde sanal ve gerçek gibi bir ayrım olmadığının idrakinde olmalı; yaptıkları gibi beğendiklerinden ve paylaştıklarından da sorumlu olduğunu unutmamalıdır. Kur’an şöyle buyurur: “Kişi hiçbir söz söylemez ki yanında onu gözetleyen, yazmaya hazır bir melek bulunmasın” (Kâf 50/18).
DİYK’nin sıraladığı ilkeler
- İslam inanç esaslarını inkâr eden, alaya alan, şirki ve batıl dinleri öven paylaşımlar yapmamak, bu tür hesapları takip etmemek.
- Faiz, içki, kumar, yalan, zina, müstehcenlik gibi haram unsurlar içeren veya bunları teşvik eden paylaşımlar yapmamak, bunlardan kazanç sağlamamak ve bu hesapları takip etmemek.
- Sihir, büyü, falcılık gibi iddialarla insanları kandıran hesaplardan uzak durmak.
- Dinî ve millî değerlere açıkça hakaret eden, suç unsuru taşıyan paylaşımları ilgili mercilere şikâyet etmek.
- Tesettür kurallarına ve kadın-erkek ilişkilerindeki İslami ölçülere riayet etmek.
- Konuşma ve yazışmalarda edep ve ahlak kurallarına uygun bir dil kullanmak.
- Bilgi, beden, mesken ve aile mahremiyetini ihlal etmemek.
- Gösteriş, riya, iftira, gıybet ve tecessüsten (başkalarının kusurlarını araştırmak) uzak durmak.
- Sahte hesaplarla veya teknolojik hilelerle insanları aldatmamak.
- Maddi çıkar, nüfuz veya takipçi kazanmak için dinî ve millî değerleri istismar etmemek.
- Beğeni, takip, yorum ve mesajlaşma gibi tüm işlemlerin sorumluluk doğurduğunun bilincinde olmak.
- Bilgi içerikli paylaşımlarda bilginin doğru ve güvenilir olduğundan emin olmak.
- Kul, kamu ve telif haklarına riayet etmek.
- İbadetleri ve diğer sorumlulukları aksatacak kadar sosyal medyada zaman harcamamak.
Doğrulamadan paylaşmak
Kur’an, gelen haberi araştırmadan yaymayı yasaklar: “Ey iman edenler! Size bir fasık bir haber getirirse, bilmeden bir topluluğa kötülük edip sonra yaptığınıza pişman olmamak için o haberin doğruluğunu araştırın” (Hucurât 49/6). Hz. Peygamber de “Kişiye yalan olarak, her duyduğunu anlatması yeter” buyurmuştur (Müslim, Mukaddime, 5). Uydurma hadisler, sahte dinî bilgiler ve doğrulanmamış haberler paylaşılmadan önce mutlaka kontrol edilmelidir.
Fotoğraf ve mahremiyet
Ev içi mahrem anların, eşin ve çocukların izinsiz fotoğraflarının, başkalarının özel hayatına ait görüntülerin paylaşılması mahremiyet ihlalidir. Özellikle çocukların fotoğraflarının yaygın paylaşılması, ileride onların aleyhine kullanılabileceği için ihtiyatla yapılmalıdır.
Sosyal medyadan kazanç için bkz. sosyal medyadan para kazanmak; dijital oyunlar için bkz. dijital oyunlar.
Kaynaklar: Nûr 24/19, 30-31; Hucurât 49/6, 11-12; Kâf 50/18; İsrâ 17/36; Müslim, Mukaddime, 5; Nevevî, el-Ezkâr, “Kitâbü hıfzi’l-lisân”; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Sosyal medyada dikkat edilmesi gereken hususlar nelerdir?” (kurul.diyanet.gov.tr).