Dijital oyunlar, milyarlarca insanın oynadığı dev bir endüstri. Çocuklar ve gençler için başlıca eğlence aracı olan oyunlar, anne-babaların da en büyük endişe kaynaklarından biri. DİYK bu konuda kapsamlı bir karar yayımlamıştır.
Oyunun kendisi
İslam, meşru eğlenceye ve oyuna kapıyı kapatmamıştır. Hz. Peygamber Hz. Âişe ile koşu yarışı yapmış (Ebû Dâvûd, Cihâd, 61), Habeşlilerin mescitteki kılıç-kalkan gösterisini ona izletmiştir (Buhârî, Îdeyn, 2). Çocukların oyun ihtiyacı fıtridir.
DİYK de dijital oyunların doğru ve etkili kullanıldığında duygusal, fiziksel ve psiko-sosyal açıdan olumlu etkiler oluşturabileceğini; ancak uygun olmayan seçim ve süreyle bağımlılık başta olmak üzere çok yönlü olumsuzluklara yol açabileceğini belirtir. Ayrıca oyunların bir propaganda aracı olarak da kullanılabildiğine, karakterler ve reklamlar aracılığıyla örtülü mesajlarla İslam karşıtlığı, ırkçılık, cinsellik ve şiddetin işlenebildiğine dikkat çeker.
Hükümleri
Dinî ve ahlaki açıdan mahzur taşımayan; eğlence, eğitim, strateji, tasarım, bilgi, dikkat, teknik ve motor becerisi gibi yönlerden kişiyi geliştiren oyunlar.
İslam’ın inanç esasları ve hükümleriyle alay eden; İslam’ın kutsallarını, değerlerini ve Müslüman kimliğini aşağılayan; şirk ve inkârı yücelten; batıl dinleri ve inançları öven; kumara alet edilen; amacı veya içeriği eşcinsellik ve müstehcenlik gibi haramlar olan oyunlar.
Kişinin ruh sağlığını, psikolojisini ve davranışlarını olumsuz etkileyen; suç, ırkçılık, zorbalık gibi kötü alışkanlıklara götürme ihtimali yüksek olan oyunlar.
Oyun içi satın alımlar ve şans kutuları
Oyunlardaki “ganimet kutusu” (loot box), “çark” veya “gacha” sistemleri, oyuncunun para ödeyip ne çıkacağını bilmeden şansına bir ödül aldığı mekanizmalardır. Ödenen paranın karşılığı şansa bağlı olduğu için bu sistemler kumar niteliği taşır. DİYK’nin “kumara alet edilen oyunlar” ifadesi bu tür uygulamaları da kapsar. Oyun içinde bedeli ve karşılığı belli olan bir eşyayı satın almak ise caizdir.
Sorumluluklar
Kurul, oyun platformlarındaki yazılı ve sesli sohbetlerde kişilik haklarına ve mahremiyet ilkelerine riayet edilmesini ister. Oyunlar:
- Bağımlılığa ve vakit israfına yol açmamalı,
- Namaz ve oruç gibi dinî yükümlülüklerin,
- Eğitim, iş ve aile içi sorumlulukların ihmal edilmesine sebep olmamalıdır.
Anne-babalara
Çocukların oynadığı oyunların yaş sınırlarına (PEGI) dikkat etmek, oyun süresini sınırlamak, çevrim içi sohbetleri denetlemek ve oyun içi harcamaları kontrol altında tutmak anne-babanın sorumluluğundadır. Hz. Peygamber “Hepiniz çobansınız ve hepiniz güttüğünüzden sorumlusunuz” buyurmuştur (Buhârî, Cum‘a, 11).
Kaynaklar: Lokmân 31/6; Mâide 5/90-91; Buhârî, Îdeyn, 2; Cum‘a, 11; Ebû Dâvûd, Cihâd, 61; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Dijital oyunlar oynamanın dinî hükmü nedir?” (Karar, kurul.diyanet.gov.tr); PEGI (Pan European Game Information) yaş sınıflandırma sistemi.