Peygamberler, insanlara yalnızca ibadeti değil, helal kazancı ve emeğin değerini de öğretmiştir. Kur’an ve sahih hadisler, birçok peygamberin elinin emeğiyle geçindiğini bildirir. Peygamberimiz şöyle buyurmuştur: “Hiç kimse elinin emeğinden daha hayırlı bir yemek yememiştir. Allah’ın peygamberi Dâvûd da elinin emeğini yerdi” (Buhârî, “Büyû’”, 15).
Aşağıda peygamberlerin meslekleri, bilginin kaynağına göre iki grupta verilmiştir. Kur’an ve sahih hadislerle sabit olanlar ile tarih rivayetlerine dayananlar birbirinden ayrılmıştır.
Bu yazıda4 başlık · 3 dk okuma
Kur’an ve sahih hadislerle bilinenler
- Çobanlık, bütün peygamberler: Peygamberimiz “Allah hiçbir peygamber göndermedi ki koyun gütmüş olmasın” buyurmuştur. Ashab “Sen de mi?” diye sorunca “Evet, ben de Mekkelilerin koyunlarını birkaç kırat karşılığında güderdim” demiştir (Buhârî, “İcâre”, 2).
- Hz. Dâvûd, zırh ustası: Allah ona demiri yumuşatmış ve zırh yapmayı öğretmiştir (Sebe’ 34/10-11; Enbiyâ 21/80).
- Hz. Nûh, gemi yapımcısı: Allah’ın gözetimi ve vahyiyle gemi inşa etmiştir (Hûd 11/37).
- Hz. Mûsâ, çoban: Medyen’de sekiz veya on yıl ücret karşılığında çobanlık yapmıştır (Kasas 28/26-28).
- Hz. Yûsuf, devlet yöneticisi: Mısır’ın hazinelerinin ve kıtlık yıllarının yönetimini üstlenmiştir (Yûsuf 12/55).
- Hz. Zekeriyyâ, marangoz: Peygamberimiz “Zekeriyyâ marangozdu” buyurmuştur (Müslim, “Fezâil”, 169).
- Hz. Muhammed (s.a.v.), çoban ve tüccar: Gençliğinde çobanlık yapmış, ardından Hz. Hatice’nin sermayesiyle Şam’a ticaret kervanları götürmüştür. Dürüstlüğüyle “el-Emîn” unvanını ticarette de hak etmiştir.
- Hz. Dâvûd ve Hz. Süleyman, hükümdar ve hâkim: Kur’an ikisine de hüküm ve ilim verildiğini bildirir (Enbiyâ 21/78-79).
Tarih rivayetlerine dayananlar
Aşağıdaki bilgiler tarih ve kısas-ı enbiyâ kitaplarında nakledilir. Kur’an ve sahih hadislerle doğrulanmadıkları için “rivayete göre” kaydıyla aktarılmalıdır:
- Hz. Âdem: Çiftçilik yapmış, buğday ekip biçmeyi öğretmiştir.
- Hz. İdrîs: Kalemle yazı yazan ve elbise diken ilk kişidir; terziliğin piri sayılır.
- Hz. İbrâhim ve Hz. Lût: Çiftçilik ve hayvancılık yapmışlardır. İbrâhim’in misafirlerine hemen bir buzağı ikram etmesi (Hûd 11/69) sürü sahibi olduğuna işaret sayılır.
- Hz. İsmâil: Avcılık ve okçuluk yapmıştır. Peygamberimizin “Ey İsmâil oğulları, ok atın; babanız da atıcıydı” sözü bunu destekler (Buhârî, “Cihâd”, 78).
- Hz. Sâlih: Ticaretle uğraşmıştır.
- Hz. Îsâ: Gezgin bir hayat sürmüş, dünyalık edinmemiştir. Hristiyan kaynaklarında ailesinin marangozlukla geçindiği anlatılır.
Emeğin kutsiyeti
Peygamberlerin meslek hayatı birkaç önemli ilkeyi öğretir:
- Dilenmemek: Peygamberimiz, “Birinizin ipini alıp sırtında bir bağ odun getirip satması, insanlara el açmasından daha hayırlıdır” buyurmuştur (Buhârî, “Zekât”, 50).
- Tebliğin bağımsızlığı: Peygamberler tebliğleri karşılığında ücret istememiş, “Benim ücretim ancak âlemlerin Rabbine aittir” demişlerdir (Şuarâ 26/109). Kendi emekleriyle geçinmeleri, bu bağımsızlığın teminatıdır.
- Hiçbir helal iş küçük değildir: Çobanlıktan hükümdarlığa kadar her iş, Allah’ın rızası gözetildiğinde ibadettir.
- Ehliyet ve dürüstlük: Yûsuf’un “Ben koruyucuyum, bilgiliyim” sözü ile Medyenli kızın Mûsâ için söylediği “Ücretle tutacağın en hayırlı kimse güçlü ve güvenilir olandır” sözü (Kasas 28/26), iş ahlakının iki temelidir.
Kaynaklar: Hûd 11/37, 69; Yûsuf 12/55; Enbiyâ 21/78-80; Şuarâ 26/109; Kasas 28/26-28; Sebe’ 34/10-11. Buhârî, “Büyû’”, 15; “İcâre”, 2; “Cihâd”, 78; “Zekât”, 50; Müslim, “Fezâil”, 169. TDV İslâm Ansiklopedisi, “Kesb” maddesi. İbn Kesîr, Kasasü’l-enbiyâ.
Kaynaklar
- Buhârî, “Büyû'”, 15
- Buhârî, “İcâre”, 2
- Müslim, “Fezâil”, 169
- Buhârî, “Cihâd”, 78
- Buhârî, “Zekât”, 50
- Kur’an-ı Kerim, Hûd 11/37
- Kur’an-ı Kerim, Kasas 28/26-28
- Kur’an-ı Kerim, Yûsuf 12/55
- Kur’an-ı Kerim, Enbiyâ 21/78-79
- Kur’an-ı Kerim, Hûd 11/69
- Kur’an-ı Kerim, Şuarâ 26/109
- Kur’an-ı Kerim, Kasas 28/26
Son gözden geçirme:
