Hz. Zekeriyyâ (a.s.): Gizlice Yapılan Dua ve Yahyâ Müjdesi

Hz. Zekeriyyâ, Beytülmakdis’te (Kudüs’teki mabette) hizmet eden, İsrailoğullarına gönderilmiş bir peygamberdir. Kur’an’da adı yedi defa geçer. Hz. Meryem’in kefili ve Hz. Yahyâ’nın babasıdır. Kıssası Âl-i İmrân ve Meryem surelerinde, Hz. Meryem ile Hz. Îsâ’nın kıssasına giriş olarak anlatılır. Bu yüzden Hz. Zekeriyyâ, Îsâ’dan hemen önceki dönemin tanığıdır.

Meryem’in kefili

İmrân’ın eşi, karnındaki çocuğu mabedin hizmetine adamıştı. Doğan çocuk kız olunca adını Meryem koydu ve onu Allah’a emanet etti. Mabet görevlileri Meryem’in bakımını kimin üstleneceği konusunda anlaşamayınca kalemlerini atarak kura çektiler; kura Zekeriyyâ’ya çıktı (Âl-i İmrân 3/44). Hz. Zekeriyyâ, Meryem’in yanına her girişinde orada bir rızık buluyordu:

فَتَقَبَّلَهَا رَبُّهَا بِقَبُولٍ حَسَنٍ وَأَنبَتَهَا نَبَاتًا حَسَنًا وَكَفَّلَهَا زَكَرِيَّا ۖ كُلَّمَا دَخَلَ عَلَيْهَا زَكَرِيَّا الْمِحْرَابَ وَجَدَ عِندَهَا رِزْقًا ۖ قَالَ يَا مَرْيَمُ أَنَّىٰ لَكِ هَٰذَا ۖ قَالَتْ هُوَ مِنْ عِندِ اللَّهِ ۖ إِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُ مَن يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ ﴿٣٧﴾

Bunun üzerine Rabbi onu güzel bir şekilde kabul buyurdu ve onu güzel bir bitki gibi yetiştirdi ve Zekeriyya'nın himayesine verdi. Zekeriyya ne zaman kızın bulunduğu mihraba girse, onun yanında yeni bir yiyecek bulurdu. "Meryem! Bu sana nereden geldi?" deyince, o da: "Bu, Allah katındandır." derdi. Şüphesiz Allah, dilediğine hesapsız rızık verir.

Gizlice yapılan dua

Meryem’in yanında mevsimsiz rızıkları görmek, yaşlı ve çocuksuz Zekeriyyâ’nın gönlünde bir ümit uyandırdı. Kur’an bu duanın hemen o anda yapıldığını bildirir: “Orada Zekeriyyâ Rabbine dua etti” (3/38). Meryem suresi ise duanın içeriğini ve edebini aktarır: Zekeriyyâ Rabbine gizli bir sesle seslenmiş; kemiklerinin zayıfladığını, başının ağardığını, ama Rabbine yaptığı duada hiçbir zaman hayal kırıklığına uğramadığını söylemişti. Kendisinden sonra akrabalarının dini koruyamayacağından endişe ediyor, kendisine ve Yakub ailesine varis olacak bir veli istiyordu (Meryem 19/2-6). Bu duanın bir kısmı Enbiyâ suresinde şöyle geçer:

وَزَكَرِيَّا إِذْ نَادَىٰ رَبَّهُ رَبِّ لَا تَذَرْنِي فَرْدًا وَأَنتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ ﴿٨٩﴾ فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَوَهَبْنَا لَهُ يَحْيَىٰ وَأَصْلَحْنَا لَهُ زَوْجَهُ ۚ إِنَّهُمْ كَانُوا يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَيَدْعُونَنَا رَغَبًا وَرَهَبًا ۖ وَكَانُوا لَنَا خَاشِعِينَ ﴿٩٠﴾

Zekeriya da hani Rabbine: "Rabbim! Beni tek başıma bırakma, sen varislerin en hayırlısısın" diye nida etmişti. Biz de duasını kabul ile icabet ettik de kendisine Yahya'yı ihsan ettik. Ve eşini (doğum yapmaya) elverişli hale getirdik. Doğrusu onlar iyiliklerde yarışıyorlar, umarak ve korkarak bize yalvarıyorlardı. Bize karşı derin saygı duyuyorlardı.

Bu ayetler, duanın kabulünü üç özelliğe bağlar: hayırlarda yarışmak, ümit ve korku içinde dua etmek ve Allah’a saygıyla boyun eğmek. Hz. Zekeriyyâ’nın evlat duası için: Hz. Zekeriyyâ’nın evlat duası.

Müjde ve alamet

Hz. Zekeriyyâ mihrapta namaz kılarken melekler ona, daha önce kimseye verilmemiş bir isimle, Yahyâ ile müjde verdi (Âl-i İmrân 3/39; Meryem 19/7). Yaşlı ve eşi kısır olduğu için “Rabbim, benim nasıl oğlum olur?” diye sordu. Bu, bir itiraz değil, sevincin ve hayretin ifadesiydi. Cevap “Bu bana kolaydır” oldu. Hz. Zekeriyyâ bir alamet isteyince ona, sağlıklı olduğu hâlde üç gün insanlarla konuşamayacağı, ancak işaretle anlaşabileceği bildirildi. O da kavmine sabah akşam tesbih etmelerini işaretle bildirdi (Meryem 19/8-11).

Vefatı

Kur’an, Hz. Zekeriyyâ’nın vefatı hakkında bilgi vermez. Tarih kaynaklarındaki rivayetlerin bir kısmı onun eceliyle vefat ettiğini, bir kısmı ise İsrailoğulları tarafından öldürüldüğünü nakleder. Kur’an İsrailoğullarının haksız yere peygamberleri öldürdüğünü genel olarak bildirir (Âl-i İmrân 3/21), ama bu kişiler arasında Zekeriyyâ’nın adını anmaz. Bu nedenle kesin bir hüküm verilemez.

Kıssadan dersler

• Dua için geç değildir: Saçları ağarmış bir peygamber, “Sana yaptığım duada hiç mahrum kalmadım” diyerek yeniden dua etmiştir.
• Gizli dua: Hz. Zekeriyyâ Rabbine yüksek sesle değil, gizlice ve içten seslenmiştir.
• Nesil kaygısı: İstediği evlat, soyunu değil, dini sürdürecek bir varisti.
• Emanete sahip çıkmak: Meryem’in bakımını üstlenmesi, yetim ve emanet haklarına verilen önemi gösterir.

Kaynaklar: Âl-i İmrân 3/35-44; En’âm 6/85; Meryem 19/1-15; Enbiyâ 21/89-90. TDV İslâm Ansiklopedisi, “Zekeriyyâ” maddesi. İbn Kesîr, Kasasü’l-enbiyâ.