Hz. Yahyâ (a.s.): Çocukken Hikmet Verilen Peygamber

Hz. Yahyâ, Hz. Zekeriyyâ’nın oğludur. Babasının ileri yaşında ettiği bir duaya icabet olarak doğmuştur. Kur’an’da adı beş defa geçer. Hıristiyan kaynaklarında Vaftizci Yahya (Yuhanna) olarak bilinir. Allah onun adını bizzat koymuş ve bu adı daha önce kimseye vermediğini bildirmiştir (Meryem 19/7).

Kur’an’ın övdüğü vasıflar

Melekler Zekeriyyâ’ya Yahyâ’yı müjdelerken onu şu vasıflarla tanıttılar:

فَنَادَتْهُ الْمَلَائِكَةُ وَهُوَ قَائِمٌ يُصَلِّي فِي الْمِحْرَابِ أَنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحْيَىٰ مُصَدِّقًا بِكَلِمَةٍ مِّنَ اللَّهِ وَسَيِّدًا وَحَصُورًا وَنَبِيًّا مِّنَ الصَّالِحِينَ ﴿٣٩﴾

Zekeriyya mabedde namaz kılarken melekler ona: "Allah sana, Allah'dan bir kelimeyi doğrulayıcı, efendi, nefsine hakim ve iyilerden bir peygamber olarak Yahya'yı müjdeler." diye ünlediler.

Ayette geçen vasıflar şöyle açıklanır:

• Allah’tan bir kelimeyi tasdik eden: Müfessirlere göre “Allah’ın kelimesi”, “ol” emriyle babasız yaratılan Hz. Îsâ’dır. Yahyâ, Îsâ’nın peygamberliğini ilk tasdik edenlerdendir.
• Seyyid: İlimde, ibadette ve ahlakta önder, efendi.
• Hasûr: Nefsine hâkim, dünya zevklerinden el etek çekmiş kimse.
• Salihlerden bir peygamber.

Çocukken verilen hikmet

Allah Hz. Yahyâ’ya çocuk yaşta hikmet ve kitabı anlama yeteneği verdi:

يَا يَحْيَىٰ خُذِ الْكِتَابَ بِقُوَّةٍ ۖ وَآتَيْنَاهُ الْحُكْمَ صَبِيًّا ﴿١٢﴾ وَحَنَانًا مِّن لَّدُنَّا وَزَكَاةً ۖ وَكَانَ تَقِيًّا ﴿١٣﴾ وَبَرًّا بِوَالِدَيْهِ وَلَمْ يَكُن جَبَّارًا عَصِيًّا ﴿١٤﴾ وَسَلَامٌ عَلَيْهِ يَوْمَ وُلِدَ وَيَوْمَ يَمُوتُ وَيَوْمَ يُبْعَثُ حَيًّا ﴿١٥﴾

"Ey Yahya! Kitaba kuvvetle sarıl" (dedik) ve daha çocukken ona hikmet verdik. Hem de katımızdan bir merhamet ve (günahlardan) paklık verdik, o çok takva sahibi idi. Anne ve babasına karşı iyi davranan bir kimse idi, zorba ve isyankâr değildi. Doğduğu gün, öleceği gün ve dirileceği gün ona selam olsun.

Bu ayetlerde Yahyâ’ya üç özel vakitte selam verildiği bildirilir: doğduğu gün, öleceği gün ve diriltileceği gün. İnsanın en çok korku duyduğu bu üç anda Allah’ın selamına mazhar olmak, onun manevi derecesini gösterir. Aynı selam, Meryem suresinde Hz. Îsâ’nın dilinden de ifade edilir (19/33).

Tebliği ve şehadeti

Hz. Yahyâ, İsrailoğullarını tövbeye, Allah’a itaate ve ahlaki arınmaya çağırdı. Hz. Îsâ’nın teyze oğlu olduğu ve onun gelişini müjdelediği kabul edilir. Peygamberimiz Miraç gecesinde Yahyâ ile Îsâ’yı ikinci kat semada, birlikte gördüğünü ve onları “teyze oğulları” diye tanıttığını bildirmiştir (Buhârî, “Bed’ü’l-halk”, 6; Müslim, “Îmân”, 259).

Tarih kaynakları ve Hıristiyan kaynakları, Hz. Yahyâ’nın dönemin yöneticisi Hirodes’in (Herod Antipas) meşru olmayan bir evliliğine karşı çıktığı için hapsedildiğini ve şehit edildiğini anlatır. Kur’an bu olayı ayrıntısıyla anlatmaz. Ancak İsrailoğullarının haksız yere peygamberleri öldürdüğü birçok ayette bildirilir (Bakara 2/61; Âl-i İmrân 3/21). İslam âlimlerinin çoğu, Hz. Yahyâ’nın zulme boyun eğmeyip şehit edildiği görüşündedir. Şam’daki Emevî Camii’nde onun adına bir makam bulunur.

Kıssadan dersler

• Gençlikte hikmet: Allah hikmeti yaşa değil, kalbe verir. Yahyâ çocukken hikmetle donatılmıştır.
• Anne babaya iyilik: Kur’an, bir peygamberi överken onun anne babasına iyi davranmasını ayrıca zikreder.
• Hakkı söylemek: Hz. Yahyâ, gücün karşısında hakkı söylemenin bedelini canıyla ödemiştir.
• Nefsine hâkim olmak: “Hasûr” vasfı, dünyaya karşı iradeyi ve iffeti temsil eder.

Kaynaklar: Âl-i İmrân 3/38-41; En’âm 6/85; Meryem 19/7-15; Enbiyâ 21/89-90. Buhârî, “Bed’ü’l-halk”, 6; Müslim, “Îmân”, 259. TDV İslâm Ansiklopedisi, “Yahyâ” maddesi.