Hz. İlyâs (a.s.): Ba‘l’e Tapanlara Gönderilen Peygamber

Yazıyı dinle · 3 dk KaydetKayıtlı Türkçe seslendirme

Kısa bilgilerإِلْيَاسُ Hz. İlyâs

Anıldığı adlar ve vasıflar

İl-yâsîn (Kur’an’daki bir okunuşa göre)

Gönderildiği topluluk

Ba‘l putuna tapan İsrailoğulları

Yaşadığı bölge

Filistin’in kuzeyi ve Lübnan çevresi (Ba‘lebek rivayeti)

Dönemi

Hz. Süleyman’dan sonra (MÖ 9. yüzyıl, tahminî)

Aile bağları

Hz. Hârûn’un soyundan (rivayete göre)

Kıssasının geçtiği başlıca sureler

En'am, Saffat

Kur’an’da geçişi

“İlyâs” adı 2 kezYalnızca bu adın geçtiği yerler sayılmıştır; başka ad, lakap ve dolaylı anlatımlar bu sayıya dahil değildir. Sayı, peygamberler arasında bir derece veya üstünlük ölçüsü değildir.

Dönem ve yer bilgilerinde “tahminî”, “rivayete göre” ve “kesin bilinmez” ifadeleri bilerek korunmuştur. Okuma sırası: 18 / 25 (önerilen sıra; kesin bir zaman çizelgesi değildir).

Hz. İlyâs, Hz. Süleyman’dan sonra, İsrailoğullarının ikiye bölündüğü ve putperestliğin yeniden yayıldığı bir dönemde gönderilen peygamberdir. Kur’an’da adı iki defa geçer: En’âm suresinde salih peygamberler arasında sayılır (6/85), Sâffât suresinde ise tebliği kısaca anlatılır. Kitab-ı Mukaddes’te İlya (Elijah) olarak bilinir.

Bu kıssada5 başlık · 3 dk okuma

1. Ba‘l’e tapan bir toplum
2. Tebliğin sonucu
3. Hızır ile ilgili rivayetler
4. Kıssadan dersler
5. Kaynaklar

Ba‘l’e tapan bir toplum

Hz. Süleyman’dan sonra İsrailoğulları kuzeyde İsrail, güneyde Yehuda olarak iki krallığa ayrıldı. Kuzey krallığında, komşu Fenike kültürünün etkisiyle Ba‘l adlı bir puta tapılmaya başlandı. Hz. İlyâs bu kavme, Allah’ı bırakıp bir puta yönelmenin anlamsızlığını hatırlattı:

وَإِنَّ إِلْيَاسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ ﴿١٢٣﴾ إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَلَا تَتَّقُونَ ﴿١٢٤﴾ أَتَدْعُونَ بَعْلًا وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخَالِقِينَ ﴿١٢٥﴾ اللَّهَ رَبَّكُمْ وَرَبَّ آبَائِكُمُ الْأَوَّلِينَ ﴿١٢٦﴾

Şüphesiz İlyas da gönderilen peygamberlerdendir. Hani o kavmine: "Siz Allah'tan korkmaz mısınız? Yaratanların en güzeli olan, sizin de Rabbiniz, daha önceki atalarınızın da Rabbi bulunan Allah'ı bırakıp da "Ba'l'e" (Ba'l ismindeki puta) mi yalvarıyorsunuz?" dedi. Hani o kavmine: "Siz Allah'tan korkmaz mısınız? Yaratanların en güzeli olan, sizin de Rabbiniz, daha önceki atalarınızın da Rabbi bulunan Allah'ı bırakıp da "Ba'l'e" (Ba'l ismindeki puta) mi yalvarıyorsunuz?" dedi. Hani o kavmine: "Siz Allah'tan korkmaz mısınız? Yaratanların en güzeli olan, sizin de Rabbiniz, daha önceki atalarınızın da Rabbi bulunan Allah'ı bırakıp da "Ba'l'e" (Ba'l ismindeki puta) mi yalvarıyorsunuz?" dedi.

“Ba‘l” kelimesi sözlükte “efendi, sahip” anlamına gelir; Sâmî kavimlerde bereket ve yağmur ilahı olarak tapılan putun adıydı. Lübnan’daki Ba‘lebek şehrinin adının da bu puttan geldiği ve Hz. İlyâs’ın bu bölgeye gönderildiği rivayet edilir.

Tebliğin sonucu

Kavmi Hz. İlyâs’ı yalanladı. Kur’an onların akıbeti hakkında kısaca şöyle der: “Onu yalanladılar. Bu yüzden onlar (azap için) mutlaka hazır bulundurulacaklardır; ancak Allah’ın ihlasa erdirilmiş kulları müstesna” (Sâffât 37/127-128). Bu ifade, kavmin tamamının değil, yalanlayanların sorumlu tutulacağını; iman eden ihlaslı kulların kurtulacağını gösterir.

Ayetlerin devamında Hz. İlyâs’a selam verilir: “Sonrakiler arasında ona iyi bir ün bıraktık: İl-yâsîn’e selam olsun! İşte biz iyilik edenleri böyle mükâfatlandırırız. Şüphesiz o, mümin kullarımızdandı” (Sâffât 37/129-132). “İl-yâsîn” okunuşu hakkında müfessirler, bunun İlyâs isminin bir söyleniş şekli olduğunu veya İlyâs ile ona inananları ifade ettiğini söylemiştir. Nâfi‘ ve İbn Âmir kıraatinde ise “Âl-i Yâsîn” şeklinde okunur.

Hızır ile ilgili rivayetler

Halk arasında Hz. İlyâs’ın Hızır ile birlikte yaşamaya devam ettiği, birinin karada diğerinin denizde yardıma koştuğu, her yıl Hıdrellez’de buluştukları anlatılır. Bu inanışların Kur’an’da ve sahih hadislerde dayanağı yoktur. Âlimlerin çoğunluğu, Hz. İlyâs’ın diğer peygamberler gibi vefat ettiğini kabul eder. Kitab-ı Mukaddes’teki, onun ateşten bir arabayla göğe alındığı anlatımı da İslami kaynaklarla teyit edilmemiştir.

Kıssadan dersler

• Tevhid her dönemde yenilenir: Mûsâ’nın, Dâvûd’un ve Süleyman’ın kavmi bile zamanla putperestliğe düşebilmiştir.
• “Yaratıcıların en güzeli”: Yaratmayan bir şeye kulluk etmek, akla da fıtrata da aykırıdır.
• Güzel bir ün: Allah, hakkı savunanların adını sonraki nesiller arasında hayırla yaşatır.
• Bilgide ihtiyat: Kur’an’da olmayan rivayetleri kesin bilgi gibi sunmamak gerekir.

Kaynaklar

En’âm 6/85; Sâffât 37/123-132. TDV İslâm Ansiklopedisi, “İlyas” ve “Ba‘l” maddeleri. İbn Kesîr, Kasasü’l-enbiyâ; Elmalılı Hamdi Yazır, Hak Dini Kur’an Dili, Sâffât 37/130.