Önceki bölümlerde beş vaktin farzlarını ve vitir namazını adım adım kıldık. Bu bölümde namazın vaciplerini ve namazda bir yanılma olduğunda yapılan sehiv secdesini öğreneceğiz. Sonunda sehiv secdesini birlikte, adım adım yapacağız.
Namazdaki hareketlerin ve okuyuşların hepsi aynı derecede değildir. Farzlardan biri yapılmazsa namaz olmaz. Vaciplerden biri unutulursa namaz bozulmaz; bu eksiklik sehiv secdesiyle giderilir. Bir vacip bile bile terk edilirse, namazın yeniden kılınması gerekir. Sünnetlerden biri unutulursa ise sehiv secdesi gerekmez.
Önce okuyuşla ilgili vacipleri görelim. Farzların ilk iki rekâtında; vitir, sünnet ve nafile namazların ise her rekâtında Fâtiha suresini okumak vaciptir. Bu rekâtlarda Fâtiha'dan sonra bir sure ya da en az üç kısa ayet okumak da vaciptir. Fâtiha, sureden önce okunur ve bir rekâtta yalnızca bir kez okunur.
İmam; sabah, akşam ve yatsının ilk iki rekâtında, cuma ve bayram namazlarında, teravihte ve vitirde açıktan okur. Öğle ve ikindide ise gizli okur. Yalnız kılan kişi de öğle ve ikindide gizli okur.
Hareketlerle ilgili vaciplere geçelim. Secdede alınla birlikte burnu da yere koymak vaciptir. Rükûda, secdede, kavmede ve celsede organlar yerleşinceye kadar biraz durmak, yani tâdil-i erkân da vaciptir. Farzları sırasıyla yapmak ve bir farzı geciktirmemek de vaciplerdendir.
Üç ve dört rekâtlı namazlarda ilk oturuş vaciptir. İlk oturuşta da, son oturuşta da Ettehiyyâtü'yü okumak vaciptir. Farzların ilk oturuşunda, Ettehiyyâtü'den sonra başka bir şey okumadan üçüncü rekâta kalkmak gerekir.
Namazdan selam vererek çıkmak vaciptir. Vitirde kunut tekbiri ve kunut duası, bayram namazlarında ek tekbirler de vaciptir. Namazda secde ayeti okunursa tilâvet secdesi yapmak; bir yanılma olduğunda sehiv secdesi yapmak da vaciptir.
Şimdi sehiv secdesine geçelim. Sehiv, yanılmak demektir. Namazda bir vacip unutulursa, bir farz ya da vacip geciktirilirse veya bir farz tekrarlanırsa, namazın sonunda iki secde yapılır. Buna sehiv secdesi denir.
Birkaç örnek verelim: Fâtiha'yı ya da sureyi okumayı unutmak. Fâtiha'yı iki kez okumak. Dört rekâtlı farzda ilk oturuşu unutup ayağa kalkmak. İlk oturuşta salavatlara başlayıp üçüncü rekâta geç kalkmak. Vitirde kunut duasını unutmak. Bir rükûyu ya da bir secdeyi fazladan yapmak.
Sehiv secdesi şöyle yapılır. Son oturuşta Ettehiyyâtü okunur: Ettehiyyâtü lillâhi vessalevâtü vettayyibât. Esselâmü aleyke eyyühen-nebiyyü ve rahmetullâhi ve berekâtüh. Esselâmü aleynâ ve alâ ibâdillâhis-sâlihîn. Eşhedü en lâ ilâhe illallâh ve eşhedü enne Muhammeden abdühû ve rasûlüh.
Ardından yalnızca sağa selam verilir: Esselâmü aleyküm ve rahmetullâh.
Sonra “Allâhu ekber” diyerek secdeye gidilir ve üç kez tesbih edilir: Sübhâne Rabbiye'l-a'lâ (3 kez).
“Allâhu ekber” diyerek başımızı kaldırır, bir an otururuz. Sonra ikinci secdeyi yaparız: Sübhâne Rabbiye'l-a'lâ (3 kez).
İkinci secdeden sonra oturur, Ettehiyyâtü'yü yeniden okuruz: Ettehiyyâtü lillâhi vessalevâtü vettayyibât. Esselâmü aleyke eyyühen-nebiyyü ve rahmetullâhi ve berekâtüh. Esselâmü aleynâ ve alâ ibâdillâhis-sâlihîn. Eşhedü en lâ ilâhe illallâh ve eşhedü enne Muhammeden abdühû ve rasûlüh.
Ardından Allâhümme salli ve Allâhümme bârik dualarını okuruz: Allâhümme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed, kemâ salleyte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm, inneke hamîdün mecîd. Allâhümme bârik alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed, kemâ bârekte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm, inneke hamîdün mecîd.
Sonra Rabbenâ dualarını okuruz: Rabbenâ âtinâ fid-dünyâ haseneten ve fil-âhireti haseneten ve kınâ azâben-nâr. Rabbenağfirlî ve li-vâlideyye ve lil-mü'minîne yevme yekûmül-hisâb.
Son olarak önce sağa, sonra sola selam vererek namazı tamamlarız: Esselâmü aleyküm ve rahmetullâh (sağa). Esselâmü aleyküm ve rahmetullâh (sola).
Sık karşılaşılan bir durum: Dört rekâtlı bir farzda ilk oturuşu unutup kalkmaya başladınız. Oturmaya daha yakınken hatırlarsanız geri oturursunuz. Ayakta durmaya daha yakınsanız ya da tamamen kalktıysanız geri dönmezsiniz; namaza devam eder, sonunda sehiv secdesi yaparsınız.
Son oturuş ise farzdır. Son oturuşu unutup fazladan bir rekâta kalkarsanız, o rekâtın secdesine varmadan hatırladığınız anda geri oturur, sonunda sehiv secdesi yaparsınız. Fazla rekâtın secdesini yaptıktan sonra hatırlarsanız, kıldığınız farz nafileye döner; farzı yeniden kılmanız gerekir.
Kaç rekât kıldığınızdan şüphe ederseniz: Bu sizde ilk kez oluyorsa namazı yeniden kılarsınız. Sık oluyorsa, hangisi kalbinize daha ağır geliyorsa ona göre davranırsınız. Hiçbiri ağır basmıyorsa az olanı esas alır, şüphe ettiğiniz her rekâtın sonunda oturur ve namazın sonunda sehiv secdesi yaparsınız.
Cemaatle kılarken imam yanılırsa imam sehiv secdesi yapar; cemaat de onunla birlikte yapar. İmama uyan kişinin kendi yanılması yüzünden ise sehiv secdesi gerekmez.
Sehiv secdesi, unutarak yapılan eksiklikler içindir. Bir vacip bile bile terk edilirse sehiv secdesi yeterli olmaz; o namazı yeniden kılmak gerekir. Bir farz terk edilirse ise namaz hiç olmaz.
Bugünkü görevin şu: Namazın vaciplerini bir kez daha gözden geçir ve sehiv secdesinin sırasını ezberle: Ettehiyyâtü, sağa selam, iki secde, sonra yeniden oturuş ve selam. Bir sonraki bölümde namazı bozan şeyleri ve namazın mekruhlarını öğreneceğiz. Allah ibadetlerimizi kabul etsin. Esenlikle kalın.
