Önceki bölümde cemaatle namazı öğrendik. Bu bölümde vaktinde kılınamayan namazların nasıl telafi edileceğini, yani kaza namazını öğreneceğiz.
Bir namazı kendi vakti içinde kılmaya eda denir. Vakti çıktıktan sonra kılmaya ise kaza denir. Vaktinde kılınamayan farz namazların kazası farzdır, vitir namazının kazası ise vaciptir.
Peygamberimiz şöyle buyurmuştur: “Kim bir namazı unutur ya da uyuyup kaçırırsa, hatırladığında onu kılsın.” Uyuyakalan ya da unutan kişi günaha girmez; hatırladığı ilk uygun vakitte namazını kaza eder.
Bir namazı özürsüz olarak, bile bile vaktinde kılmamak ise büyük bir günahtır. Bu namaz da kaza edilir; ayrıca tövbe edip Allah’tan bağışlanma dilemek gerekir.
Kaza edilen namazlar beş vaktin farzları ve vitirdir. Sünnetler kaza edilmez. Yalnızca sabah namazının sünneti, farzıyla birlikte kaçırıldıysa, aynı günün öğle vaktine kadar farzla birlikte kaza edilir.
Böylece bir günün kazası şöyledir: sabahın farzı iki, öğlenin farzı dört, ikindinin farzı dört, akşamın farzı üç, yatsının farzı dört ve vitir üç rekât. Toplam yirmi rekât.
Kaza namazı, edası nasıl kılınıyorsa öyle kılınır. Rekât sayısı, okunanlar ve hareketler aynıdır. Sabah namazının kazası iki rekât, öğlenin kazası dört rekât olarak, önceki bölümlerde öğrendiğimiz gibi kılınır. Fark yalnızca niyettedir.
Kaza namazına niyet ederken hangi namazı kaza ettiğimizi belirleriz. Örneğin şöyle niyet edilir: “Niyet ettim Allah rızası için kılamadığım bugünkü sabah namazının farzını kaza etmeye.”
Kaza borcu çok olan ve hangi günlere ait olduğunu bilmeyen kişi şöyle niyet edebilir: “Niyet ettim Allah rızası için kılamadığım ilk öğle namazının farzını kaza etmeye.” Ya da “son öğle namazı” diyerek niyet eder. Böylece her seferinde sıradaki namazı kaza etmiş olur.
Kaza namazı, kerahat vakitleri dışında her zaman kılınabilir. Güneş doğarken, güneş tam tepedeyken ve güneş batarken kılınmaz. Sabah namazından sonra ve ikindi namazından sonra nafile kılmak mekruhtur; ama bu vakitlerde kaza namazı kılınabilir.
Kılınmamış namazlarının sayısı altıdan az olan kişiye tertip sahibi denir. Tertip sahibi, kazaya kalmış namazını, vakit namazından önce kılar. Örneğin sabah namazını kaçıran kişi, öğle vaktinde önce sabahın kazasını, sonra öğleyi kılar.
Üç durumda bu sıra gözetilmez: Vakit, hem kazayı hem de vakit namazını kılmaya yetmeyecek kadar daralmışsa; kaza namazı unutulmuşsa; ve kaza borcu altı vakit ya da daha fazlaysa.
Bir örnek verelim: Sabah namazına uyanamadınız ve güneş doğduktan sonra uyandınız. Önce güneşin yükselmesini, yani kerahat vaktinin çıkmasını beklersiniz. Sonra sabah namazını, öğle vakti girmeden kılıyorsanız sünnetiyle birlikte kaza edersiniz.
Kaza borcu çok olan kişi, her gün vakit namazlarının yanında biraz kaza kılmayı alışkanlık hâline getirmelidir. Sünnetleri bırakmadan, nafile namazlar yerine kaza kılmak daha uygundur. Az da olsa düzenli kılmak, borcu bitirmenin en kolay yoludur.
Bugünkü görevin şu: Kaza borcun varsa bugün en az bir vakit kaza kıl ve bunu her güne yay. Borcun yoksa, namazlarını vaktinde kılmaya özen göstermeye devam et. Bir sonraki bölümde cuma namazını öğreneceğiz. Allah ibadetlerimizi kabul etsin. Esenlikle kalın.
