Önceki bölümde namazı bozan şeyleri ve namazın mekruhlarını öğrendik. Bu bölümde cemaatle namazı öğreneceğiz: imama nasıl uyulur, cemaat neleri okur, saflar nasıl düzenlenir ve imama sonradan yetişen kişi namazını nasıl tamamlar.
Peygamberimiz şöyle buyurmuştur: “Cemaatle kılınan namaz, tek başına kılınan namazdan yirmi yedi derece daha faziletlidir.” Beş vakit namazın farzlarını cemaatle kılmak, erkekler için müekked sünnettir. Cuma namazı ise ancak cemaatle kılınır.
Cemaat için en az iki kişi yeterlidir: biri imam, diğeri ona uyan. İmamlığa; namazın hükümlerini en iyi bilen ve Kur’an’ı en güzel okuyan kişi geçer.
İmama tek bir kişi uyacaksa, imamın sağ tarafında, ondan biraz geride durur. İki ve daha fazla kişi ise imamın arkasında saf olur. Saflar düz tutulur, omuz omuza durulur ve aralarda boşluk bırakılmaz. Ön saf dolmadan arkada yeni saf başlatılmaz. Kadınlar, erkeklerin arkasında ayrı saf olur.
İmama uyan kişi, kılacağı namaza niyet ederken imama uyduğunu da niyetine katar. Dille şöyle söyleyebilir: “Niyet ettim Allah rızası için bugünkü öğle namazının farzını kılmaya; uydum hazır olan imama.”
İmam iftitah tekbirini alır. Cemaat, imamın tekbirinden sonra kendi tekbirini alır; imamdan önce tekbir almaz. Ardından ellerini bağlar ve içinden Sübhâneke’yi okur.
Hanefî mezhebine göre imam Fâtiha’yı ve sureyi okurken cemaat okumaz; susar ve dinler. İmam sesli okuduğunda da, öğle ve ikindide olduğu gibi gizli okuduğunda da cemaat kıraat etmez. İmam Fâtiha’yı bitirince cemaat içinden “âmîn” der.
İmam “Allâhu ekber” diyerek rükûya gidince cemaat de onu takip eder ve rükû tesbihini kendisi okur. İmam doğrulurken “Semiallâhü limen hamideh” der; cemaat ise doğrulunca “Rabbenâ leke’l-hamd” der.
Secdelerde cemaat tesbihleri kendisi okur. Oturuşlarda da Ettehiyyâtü’yü, son oturuşta salavatları ve Rabbenâ dualarını cemaat kendisi okur. İmam selam verince cemaat de önce sağa, sonra sola selam verir.
Cemaatle kılarken her harekette imamı takip etmek gerekir. Peygamberimiz, imamdan önce başını kaldıran kişiyi uyarmış ve imamın, kendisine uyulmak için imam yapıldığını bildirmiştir. İmamdan önce rükûya ya da secdeye gidilmez; imamdan çok da geri kalınmaz.
Namaza imamla birlikte başlayamayıp sonradan yetişen kişiye mesbûk denir. Mesbûk, iftitah tekbirini ayakta alır ve imam hangi hareketteyse ona katılır. İmamı rükûda yakalarsa o rekâtı kazanmış sayılır. Rükûdan sonra yetişirse o rekât kaçmış sayılır.
İmamın son oturuşunda mesbûk yalnızca Ettehiyyâtü’yü okur. İmam selam verdiğinde mesbûk selam vermez; “Allâhu ekber” diyerek ayağa kalkar ve kaçırdığı rekâtları kılar.
Kaçırılan rekâtlar okuyuş bakımından namazın başı gibi kılınır: Sübhâneke, Fâtiha ve sure okunur. Oturuşlar bakımından ise namazın sonu gibi kılınır.
Bir örnek verelim: Öğlenin farzında imama dördüncü rekâtta yetiştiniz. İmam selam verince kalkarsınız. Birinci rekâtı Sübhâneke, Fâtiha ve sureyle kılar, oturup Ettehiyyâtü’yü okursunuz; çünkü bu sizin ikinci rekâtınızdır. Sonra kalkar, Fâtiha ve sureyle bir rekât daha kılarsınız. Son rekâtta yalnızca Fâtiha okur, son oturuşu yapar ve selam verirsiniz.
Namaza imamla başladığı hâlde, uyku ya da abdestinin bozulması gibi bir sebeple bazı rekâtları kaçıran kişiye lâhik denir. Lâhik, kaçırdığı rekâtları imamın arkasındaymış gibi, okumadan kılar ve sonra imama yetişir.
Bugünkü görevin şu: Bu hafta en az bir vakti cemaatle kıl. Safta omuz omuza dur, imamı takip et ve hiçbir harekette imamın önüne geçme. Bir sonraki bölümde kaza namazını öğreneceğiz. Allah ibadetlerimizi kabul etsin. Esenlikle kalın.
