Peygamberimizin doğumundan kısa süre önce Mekke, Kur’an’da da anılan büyük bir olaya sahne oldu: Fil Vak’ası. Bu bölümde Ebrehe’nin Kâbe’ye yürüyüşünü, Abdülmuttalib’in tavrını ve Peygamberimizin babası Abdullah ile annesi Âmine’nin hikâyesini TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki “Fil Vak’ası”, “Abdullah” ve “Muhammed” maddelerine dayanarak anlatıyoruz.
Bu yazıda9 başlık · 5 dk okuma
Ebrehe ve San’a’daki kilise
TDV’ye göre Ebrehe, Habeşistan Krallığı’na bağlı, yarı bağımsız bir Yemen valisiydi ve Hıristiyanlığı yaymaya gayret eden bir kişiydi. Kâbe’nin taştan yapıldığını ve çeşitli yerlerden getirilen örtülerle kaplandığını öğrenince daha görkemli bir yapı inşa etmeye karar verdiği aktarılır. Bu amaçla San’a’da büyük bir kilise yaptırdı; kaynaklarda Külleys veya Kalîs adıyla geçer. Bizans’tan mermer ve mozaik ustaları getirtildi.
Neden Mekke’ye yürüdü?
Madde, Ebrehe’nin yürüyüşünün sebebi hakkında farklı anlatımlar nakleder. Bir rivayete göre Kinâne kabilesinden biri kiliseyi kirletmişti; Ebrehe, Kinânelilerin kiliseyi tavaf etmesini isteyince reddettiler ve elçisini öldürdüler. Mukātil b. Süleyman’a göre ise bazı Kureyşli gençlerin yaktığı ateş kiliseye sıçradı. Bir başka rivayet, Ebrehe’nin Mudar’a vali tayin ettiği kişinin öldürülmesini bahane saymaktadır. TDV ayrıca ekonomik ve siyasi sebepleri de öne sürer: Kızıldeniz ve Hint Okyanusu ticaretine hâkim olmak, San’a’yı Arabistan’ın merkezi yapmak ve Mekke’nin kuzeyle ticaret bağlarını kesmek.
Yürüyüş ve Abdülmuttalib
Ebrehe yolda Yemen’de Zûnefer’i ve Has’am kabilesinden Nüfeyl b. Habîb’i yendi. Tâif’ten Mes’ud b. Muattib, ona Ebû Rigāl adında bir kılavuz verdi; bu kişi Mekke yakınlarında öldü ve kabri Araplar tarafından sonradan taşlandı. Ebrehe’nin askerleri Mekke yakınında develere el koydu; bunların arasında Peygamberimizin dedesi Abdülmuttalib’e ait iki yüz deve de vardı.
Ebrehe, Hunâta el-Himyerî’yi elçi olarak gönderip yalnızca Kâbe’yi yıkmak istediğini bildirdi. Abdülmuttalib gelip yalnızca develerini istedi; bu Ebrehe’yi şaşırttı. Abdülmuttalib’in cevabı şöyle aktarılır: develerin sahibi kendisidir, Kâbe’nin ise kendi koruyucusu vardır. Abdülmuttalib Kâbe’de dua etti ve halka dağlara çekilmelerini söyledi.
Olayın sonu ve Fil sûresi
TDV’nin aktardığına göre ordunun önündeki fil Mekke’ye doğru yürütülemedi. Ardından ebâbîl kuşları, pişmiş çamurdan taşlar bıraktı ve askerler kurtların yediği yaprak gibi oldular. Ebrehe hayatta kalanlarla Yemen’e döndü ve kısa süre sonra öldü. Olay Kur’an’da Fil sûresinde (105. sûre) anılır; saldıranlara “ashâbü’l-fîl” denir. Kureyş bu yılı “âmü’l-fîl” diye tarih başlangıcı yaptı; diğer Arap kabileleri de bu olay yüzünden Kureyş’e saygı gösterip onlara “ehlullah” dediler.
Peygamberimizin doğumu: tarih
Kaynaklar olayın yılında ayrılır: 547, 552 ve 563 gibi tarihler verilir. Yaygın görüşe göre Peygamberimiz, Fil Vak’ası’ndan elli ila elli beş gün, yani yaklaşık üç ay kadar sonra, bir pazartesi günü doğdu. Nesî uygulaması nasıl hesaba katılırsa, bu tarih 569, 570 veya 571 yıllarına denk gelir.
Babası Abdullah ve annesi Âmine
Peygamberimizin babası Abdullah, Abdülmuttalib’in oğludur; annesi Fâtıma bint Amr’dır. TDV’ye göre Abdullah birkaç evlilik teklifini kabul etmedi; sonra babasının ayarladığı şekilde Âmine bint Vehb ile evlendi. Çiftin Peygamberimizden başka çocuğu olmadı.
Abdülmuttalib’in on oğlu olursa birini kurban edeceğine dair adak adadığı, kura Abdullah’a çıkınca akrabaların ve Kureyş ileri gelenlerinin itiraz ettiği anlatılır. Kura Abdullah ile develer arasında çekildi; develer yüze çıkınca kura develere düştü. Yüz devenin diyet olması sonradan Arap geleneği ve İslâm hukukunda kabul gördü.
Abdullah, Gazze/Şam’a yaptığı bir ticaret yolculuğundan dönerken Medine’de hastalandı ve yaklaşık bir ay sonra orada vefat etti. En eski kaynaklar, Peygamberimiz doğmadan önce vefat ettiğini bildirir.
Farklı rivayetler
- Olayın yılı ve doğum tarihi: 547, 552, 563 gibi tarihler verilir; Peygamberimizin doğumu 569, 570 veya 571 olarak hesaplanır. Bu çalışmada yaygın görüş olan Fil Vak’ası’ndan kısa süre sonra doğum esas alınmıştır.
- Filin sayısı: Çoğu kaynak Mahmûd adlı tek bir fili anar; bazı kaynaklar 8, 12, 13 hatta daha fazla fil sayar.
- Sebep: Kilisenin kirletilmesi, yakılması veya vali tayin edilen kişinin öldürülmesi gibi farklı anlatımlar vardır.
- Abdullah’ın vefat zamanı: En eski kaynaklar doğumdan önce, bazı rivayetler ise Peygamberimiz yirmi sekiz aylıkken vefat ettiğini söyler.
Bu bölümden akılda kalanlar
- Ebrehe, San’a’da görkemli bir kilise yaptırdı; farklı rivayetlere göre bu kilise yüzünden ya da siyasi ve ticari amaçlarla Kâbe’ye yürüdü.
- Abdülmuttalib develerini istedi ve Kâbe’nin kendi koruyucusu olduğunu söyledi; ordu ebâbîl kuşlarıyla dağıldı, olay Fil sûresinde anılır.
- Peygamberimiz, yaygın görüşe göre Fil Vak’ası’ndan kısa süre sonra, 569–571 yıllarından birinde doğdu.
- Babası Abdullah, ticaret yolculuğundan dönerken Medine’de vefat etti; annesi Âmine bint Vehb’dir.
Ne öğrendik?
Üç kısa soru; puan yok, yalnızca kendini denemek için.
1Fil Vak’ası Kur’an’ın hangi sûresinde anılır?
Olay Kur’an’da Fil sûresinde (105. sûre) anılır; saldıranlara ashâbü’l-fîl denir.
2Abdülmuttalib Ebrehe’ye develerini istedikten sonra Kâbe hakkında ne söyledi?
TDV’ye göre Abdülmuttalib, develerin sahibinin kendisi olduğunu, Kâbe’nin ise kendi koruyucusu bulunduğunu söyledi.
3Peygamberimizin babası Abdullah nerede vefat etti?
Abdullah, ticaret yolculuğundan dönerken Medine’de hastalandı ve orada vefat etti.
Kaynaklar: Mustafa Fayda, “Fil Vak‘ası”; “Abdullah”; “Muhammed”, TDV İslâm Ansiklopedisi.
Yorumlar
Düşüncenizi, sorunuzu ya da düzeltme önerinizi yazabilirsiniz. Yorumlar onaylandıktan sonra görünür.
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.