Hz. Muhammed (s.a.v.) kırk yaşındaydı. Mekke’de “el-Emîn”, yani güvenilir kişi olarak tanınıyor, şehrin putlarından ve haksızlıklarından uzak duruyordu. 610 yılının Ramazan ayında, Mekke’ye bakan bir dağın tepesindeki küçük mağarada, insanlık tarihinin akışını değiştiren ilk âyetler indi. Bu bölümde o geceyi, öncesini ve hemen sonrasını kaynaklardan izliyoruz.
Bu yazıda10 başlık · 6 dk okuma
Vahiyden önce: doğru çıkan rüyalar ve yalnızlık
İlk vahyi en ayrıntılı biçimde anlatır. Onun aktardığına göre vahiy, Peygamberimize uykuda görülen sâdık (doğru çıkan) rüyalarla başladı; gördüğü her rüya “sabah aydınlığı gibi” apaçık gerçekleşiyordu. Sonra ona yalnızlık sevdirildi. Hira mağarasına çekiliyor, ailesinin yanına dönmeden önce orada geceler boyu ibadet ediyordu. Azığı bitince ’nin yanına dönüyor, yeniden azık alıp mağaraya çıkıyordu.
Kaynaklarda bu çekilişe tehannüs denir. Peygamberimiz yanına az miktarda yiyecek alıyor, Ramazan aylarını burada tefekkür ve ibadetle geçiriyordu. Azığını yenilemek için şehre indiğinde yoksullara yardım eder, Kâbe’yi tavaf eder, sonra mağaraya dönerdi.
Hira: Nur dağındaki mağara
Hira dağı Mekke’nin kuzeydoğusunda, Kâbe’ye yaklaşık 5 kilometre uzaklıktadır. Çevresindeki dağlardan daha dik ve yüksektir; sivri tepesiyle uzaktan fark edilir. İlk vahiy burada indiği için bugün Cebel-i Nûr (Nur dağı) adıyla anılır.
Mağara, zirvenin yaklaşık 20 metre aşağısındadır. Aslında üst üste yığılmış kaya bloklarının arasında kalan dar bir boşluktur: içinde bir kişi ayakta durabilir ve yere uzanabilir. Peygamberimizin günlerce kaldığı yer, bu sade ve sessiz kaya aralığıdır.
O gece: “Oku!”
610 yılı Ramazan ayının son on gecesinden birinde, Peygamberimiz mağaradayken vahiy meleği Cebrâil (a.s.) geldi ve ona “Oku!” dedi. Peygamberimiz, “Ben okuma bilmem” diye karşılık verdi.
Olayı Peygamberimiz şöyle anlatır: Melek onu tuttu ve takati kesilinceye kadar sıktı, sonra bırakıp yine “Oku!” dedi. O yine “Ben okuma bilmem” dedi. Melek ikinci kez sıkıp bıraktı ve aynı sözü söyledi; aynı cevabı aldı. Üçüncü kez sıkıp bıraktıktan sonra şu âyetleri okudu:
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ ﴿١﴾ خَلَقَ الْإِنسَانَ مِنْ عَلَقٍ ﴿٢﴾ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ ﴿٣﴾ الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ ﴿٤﴾ عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ ﴿٥﴾
Yaratan Rabbinin adıyla oku! O, insanı bir alekadan (embriyodan) yarattı. Oku! Rabbin sonsuz kerem sahibidir. O Rab ki kalemle yazmayı öğretti. İnsana bilmediği şeyleri öğretti.
Bunlar, Alak sûresinin ilk beş âyetidir ve Kur’an-ı Kerim’in ilk inen âyetleridir. Okuma yazma bilmeyen bir peygambere gelen ilk ilâhî söz “oku” emriyle başlamış; yaratılışı, Allah’ın cömertliğini, kalemi ve insana bilmediğinin öğretilmesini bir arada anmıştır.
Kur’an, indirilmeye başladığı bu zamanı kendisi de haber verir: Ramazan, Kur’an’ın indirildiği aydır (Bakara 2/185) ve Kur’an Kadir gecesinde indirilmiştir (Kadr 97/1).
Eve dönüş: “Beni örtün”
Peygamberimiz bu âyetlerle, yüreği titreyerek evine döndü. Hz. Hatice’nin yanına girdi ve “Beni örtün, beni örtün!” dedi. Üzerini örttüler; korkusu geçinceye kadar öyle kaldı. Sonra olanları Hz. Hatice’ye anlattı ve “Kendim için korktum” dedi.
Bu ayrıntı önemlidir: Peygamberimiz vahyi beklemiyor, peygamberlik iddiasıyla ortaya çıkmayı tasarlamıyordu. Yaşadığı şey onu sarsmış, ilk sığındığı yer de evi ve eşi olmuştu.
Hz. Hatice’nin tesellisi
Hz. Hatice’nin cevabı, on beş yıllık eşini ne kadar iyi tanıdığını gösterir: “Hayır! Allah’a yemin ederim ki Allah seni asla utandırmaz.” Ardından sebebini saydı:
- Sen akrabanı gözetirsin.
- İşini göremeyenin yükünü taşırsın.
- Yoksula kazandırır, kimsenin vermediğini verirsin.
- Misafiri ağırlarsın.
- Hak yolunda başa gelen sıkıntılarda insanlara yardım edersin.
Hz. Hatice’nin delili bir mucize değil, eşinin ahlakıydı: Böyle yaşayan bir insanı Allah yüzüstü bırakmazdı. O, Peygamberimize ilk inanan kişi oldu.
Varaka b. Nevfel: “Bu, Mûsâ’ya gelen meleğin aynısıdır”
Hz. Hatice sonra Peygamberimizi amcasının oğlu ’e götürdü. Varaka, Câhiliye döneminde putperestlikten uzaklaşıp Hıristiyanlığı benimsemiş, önceki kutsal kitapları okuyup yazabilen, o sırada çok yaşlanmış ve gözleri görmez olmuş bir kimseydi.
Peygamberimiz gördüklerini anlatınca Varaka şöyle dedi: “Bu, Allah’ın Mûsâ’ya indirdiği Nâmûs’tur (vahiy meleğidir). Keşke o günlerde genç olsaydım! Keşke kavmin seni yurdundan çıkaracağı zaman hayatta olsaydım!” Peygamberimiz şaşırarak “Onlar beni çıkaracaklar mı?” diye sordu. Varaka, “Evet. Senin getirdiğin gibi bir şey getirip de düşmanlığa uğramayan hiç kimse olmamıştır. O günlerine yetişirsem sana var gücümle yardım ederim” dedi.
Varaka o günleri göremedi; çok geçmeden vefat etti.
Vahyin bir süre kesilmesi
İlk âyetlerden sonra vahiy bir süre kesildi. Bu döneme fetret-i vahiy denir. Peygamberimiz bu sessizlikte endişelendi ve vahyi özlemle bekledi.
Bekleyişin nasıl bittiğini ’in rivayetinden öğreniyoruz. Peygamberimiz şöyle anlatır: Bir gün yürürken gökten bir ses işitti. Başını kaldırdığında, Hira’da kendisine gelen meleği gökle yer arasında gördü. Yine ürperdi, evine dönüp “Beni örtün!” dedi. Bunun üzerine şu âyetler indi:
يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ ﴿١﴾ قُمْ فَأَنذِرْ ﴿٢﴾ وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ ﴿٣﴾ وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ ﴿٤﴾ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ ﴿٥﴾
Ey örtüsüne bürünen (Peygamber)! Kalk artık uyar. Sadece Rabbini yücelt. Elbiseni temizle. Pislikten sakın.
Bundan sonra vahiy kesilmedi, art arda geldi. “Oku” emriyle başlayan peygamberlik, “Kalk ve uyar” emriyle tebliğ görevine dönüştü. İlk Müslümanları ve gizli davet yıllarını bir sonraki bölümde anlatacağız.
Farklı rivayetler
- Gecenin tarihi: Kaynaklar ilk vahyin 610 yılı Ramazan ayının son on gününde indiğinde birleşir. Bazı rivayetlerde bu gece Ramazan’ın 27. gecesi ve pazartesi olarak geçer.
- Fetretin süresi: Vahyin kesildiği dönem için kaynaklarda birkaç aydan üç yıla kadar değişen süreler verilir.
- İlk inen âyetler: Tercih edilen görüşe göre ilk inenler Alak sûresinin ilk beş âyetidir. Bazı âlimler Müddessir sûresinin başını ilk inen âyetler saymış; bütün olarak inen ilk sûrenin Fâtiha olduğu da belirtilmiştir. Hz. Câbir’in rivayeti, Müddessir’in fetretten sonra inen ilk âyetler olduğunu gösterir.
- Varaka’nın vefatı: Hz. Âişe’nin rivayetine göre Varaka bu görüşmeden kısa süre sonra vefat etmiştir; bazı kaynaklar daha geç tarihler verir.
Bu bölümden akılda kalanlar
- İlk vahiy 610 yılının Ramazan ayında, Hira mağarasında, Peygamberimiz kırk yaşındayken geldi.
- İlk inen âyetler Alak sûresinin ilk beş âyetidir; ilk kelime “Oku!”dur.
- Peygamberimiz yaşadıklarından sarsılmış, onu ilk teselli eden ve ona ilk inanan Hz. Hatice olmuştur.
- Varaka b. Nevfel, gelenin önceki peygamberlere de gelen vahiy meleği olduğunu söylemiş, kavminin ona düşman olacağını haber vermiştir.
- Bir süre kesilen vahiy, Müddessir sûresinin ilk âyetleriyle yeniden başlamış ve tebliğ görevi verilmiştir.
Ne öğrendik?
Üç kısa soru; puan yok, yalnızca kendini denemek için.
1İlk vahiy nerede geldi?
İlk vahiy 610 yılının Ramazan ayında, Mekke’nin kuzeydoğusundaki Hira dağında bulunan mağarada geldi.
2İlk inen âyetler hangi sûrededir?
Tercih edilen görüşe göre ilk inenler Alak sûresinin ilk beş âyetidir. Müddessir sûresinin başı, vahyin bir süre kesilmesinden sonra inmiştir.
3Peygamberimizi ilk teselli eden ve ona ilk inanan kimdir?
Hz. Hatice, “Allah seni asla utandırmaz” diyerek onu teselli etti ve ona ilk inanan kişi oldu.
Kaynaklar: Alak 96/1-5; Müddessir 74/1-5; Bakara 2/185; Kadr 97/1; Buhârî, Bed’ü’l-vahy, 3 (Hz. Âişe rivayeti) ve 4 (Hz. Câbir rivayeti); Mustafa Fayda, “Muhammed”, TDV İslâm Ansiklopedisi; Fuat Günel, “Hira”, TDV İslâm Ansiklopedisi; Emin Işık, “Alak Sûresi”, TDV İslâm Ansiklopedisi; Bünyamin Erul, “Varaka b. Nevfel”, TDV İslâm Ansiklopedisi.
Yorumlar
Düşüncenizi, sorunuzu ya da düzeltme önerinizi yazabilirsiniz. Yorumlar onaylandıktan sonra görünür.
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.