حاج بكتاش ولي
Doğum: 1209, Nişabur Vefat: yak. 669 / 1271, Nevşehir
13. yüzyıl Anadolu’sunda yaşayan, adına Bektaşilik ve Alevî-Bektaşî geleneği kurulan Horasanlı mutasavvıf (ö. 669/1271 civarı).
Ayrıntılı künye
- Adı
- Hacı Bektâş-ı Velî (Haji Bektash Veli)
- Arapça adı
- حاج بكتاش ولي
- Diğer adları
- Hacı Bektaşı Veli, Bektaş-ı Veli, Bektasi Veli, Bektaşi Veli, Bektaşı Veli, Haci Bektas-i Veli, Haci Bektasi Veli, Hacı Bektaş Veli, Hacı Bektaş-i Veli, Hacı Bektaşi Veli, Hacı Bektaşi Velî, Hacıbektaş Veli
- Doğum
- 1209 · Nişabur
- Vefat
- yak. 1271 (h. 669 civarı) · Nevşehir
- Alanı
- Filozof, Şair ve yazar
Hayatı
Horasan bölgesinde, büyük ihtimalle Nişabur’da doğduğu kabul edilir. Hayatı hakkındaki bilgilerin çoğu, ölümünden yaklaşık iki asır sonra yazılan Vilâyetnâme gibi menkıbevi kaynaklara dayanır. Anadolu’ya gelerek Kırşehir yakınlarındaki Sulucakarahöyük’e (bugünkü Hacıbektaş) yerleşti ve burada vefat etti.
İlmî şahsiyeti ve mücadelesi
Kaynaklarda Türkmenler arasında irşad faaliyetinde bulunduğu, ahlaki olgunluğu ve insan sevgisini öğütlediği anlatılır. “Eline, beline, diline sahip ol” öğüdü kendisine nispet edilir. Adına kurulan Bektaşilik, 15-16. yüzyıllarda Balım Sultan tarafından teşkilatlandırıldı.
Eserleri
- Makâlât (kendisine nispet edilir; Arapça aslı günümüze ulaşmamış, Türkçe tercümesi mevcuttur)
“Dijital metin” bağlantıları eserin serbestçe erişilebilen kopyasına (hedef site ve dil belirtilerek) yönlendirir; yalnız tanınan açık kütüphanelere bağlantı verilir. Şerh, tercüme ve kişiye nispet edilen eserler editör listesinde ayrıca belirtilir.
Mirası
Türbesi ve dergâhı Nevşehir’in Hacıbektaş ilçesindedir. Hakkındaki bilgilerin önemli kısmı menkıbevi olduğundan tarihî şahsiyeti ile sonraki geleneğin ona yüklediği anlamlar arasında farklılıklar bulunduğu araştırmacılarca belirtilir.
İlişkili şahsiyetler
Aynı dönemde yaşamış filozoflar
Hayatları 1209–1271 yılları arasında kesişenler (kayıtlı doğum ve vefat yıllarına göre).
Kaynaklar
- TDV İslâm Ansiklopedisi maddesi
- Vikipedi (Türkçe): Hacı Bektaş-ı Veli
- ويكيبيديا: حاج بكتاش ولي
- Wikipedia (English): Haji Bektash Veli
- Wikidata: Q469865 (künye bilgileri)
Biyografi (editör metni) kaynakları: TDV İslâm Ansiklopedisi, ilgili madde (“Hacı Bektâş-ı Velî”); Ahmet Yaşar Ocak, Türk Sûfîliğine Bakışlar.
Künye bilgileri Wikidata’dan alınır ve düzenli olarak yenilenir; editörce hazırlanan biyografi metni ve tarihleri bu yenilemeyle değişmez. Kaynaklar arasında farklı tarihler varsa künyede ayrıca belirtilir. Hicrî yıllar yalnızca biyografide verildiğinde ya da gün ve ay bilgisi kesin olduğunda gösterilir.