أبو منصور الماتريدي
Doğum: yak. 238 / 852-53, Maturid Vefat: 333 / 944, Semerkant
Ehl-i sünnetin iki büyük itikadî ekolünden Mâtürîdîliğin kurucusu, Semerkantlı kelâmcı ve müfessir Ebû Mansûr el-Mâtürîdî (ö. 333/944).
Ayrıntılı künye
- Adı
- İmam Mâtürîdî (Abu Mansur al-Maturidi)
- Arapça adı
- أبو منصور الماتريدي
- Diğer adları
- Abū Mansūr al-Māturīdī, Maturidi, Ebû Mansur el-Matûridi, İmam maturidi, Matûrîdi, Matüridi, Matüridî
- Doğum
- yak. 852-53 (h. 238 civarı) · Maturid
- Vefat
- 944 (h. 333) · Semerkant
- Mezhep / ekol
- Ehl-i sünnet Wikidata kaydına göre.
- Alanı
- Müfessir, Fakih, Kelâmcı, Âlim, Filozof
Hayatı
Semerkant’ın Mâtürîd mahallesinde yaklaşık 238 (852-53) yılında doğdu. Ebû Hanîfe’den gelen ilim silsilesine bağlı hocalardan, özellikle Ebû Nasr el-İyâzî ve Ebû Bekir el-Cûzcânî’den ders aldı. Hayatını Semerkant’ta ilim ve telifle geçirdi; 333 (944) yılında burada vefat etti.
İlmî şahsiyeti ve mücadelesi
Mâtürîdî, Ebû Hanîfe’nin itikadî görüşlerini akli delillerle sistemleştirdi. Ona göre akıl, peygamber gönderilmemiş olsa bile Allah’ın varlığını bilmeye yeterlidir; iyilik ve kötülüğün bir kısmı akılla bilinebilir. İnsanın fiillerinde cüz’î iradesi ve sorumluluğu vardır; Allah ise her şeyin yaratıcısıdır.
Mu‘tezile, Karmatîler, Şia’nın bazı fırkaları, Seneviyye ve diğer inanç sistemleriyle ilmî mücadele etti.
Eserleri
- Kitâbü’t-Tevhîd Dijital kopya · Internet Archive
- Te’vîlâtü’l-Kur’ân (Te’vîlâtü Ehli’s-sünne) Dijital kopya · Internet Archive
- Me’hazü’ş-şerâi‘ ve el-Cedel (fıkıh usulü; günümüze ulaşmadı)
“Dijital metin” bağlantıları eserin serbestçe erişilebilen kopyasına (hedef site ve dil belirtilerek) yönlendirir; yalnız tanınan açık kütüphanelere bağlantı verilir. Şerh, tercüme ve kişiye nispet edilen eserler editör listesinde ayrıca belirtilir.
Mirası
Mâtürîdîlik Hanefî Müslümanların itikadı olarak Orta Asya, Anadolu, Balkanlar ve Hint alt kıtasında yayıldı. Nesefî’nin Akâid’i bu ekolün en çok okunan metnidir. Ayrıntılı bilgi için İtikat Risalesi.
İlişkili şahsiyetler
Aynı dönemde yaşamış müfessirler
Hayatları 852–944 yılları arasında kesişenler (kayıtlı doğum ve vefat yıllarına göre).
Kaynaklar
- TDV İslâm Ansiklopedisi maddesi
- Vikipedi (Türkçe): Mâtürîdî
- ويكيبيديا: أبو منصور الماتريدي
- Wikipedia (English): Abu Mansur al-Maturidi
- Wikidata: Q12827721 (künye bilgileri)
Biyografi (editör metni) kaynakları: TDV İslâm Ansiklopedisi, ilgili madde (“Mâtürîdî”); Ülrich Rudolph, Al-Māturīdī und die sunnitische Theologie in Samarkand.
Künye bilgileri Wikidata’dan alınır ve düzenli olarak yenilenir; editörce hazırlanan biyografi metni ve tarihleri bu yenilemeyle değişmez. Kaynaklar arasında farklı tarihler varsa künyede ayrıca belirtilir. Hicrî yıllar yalnızca biyografide verildiğinde ya da gün ve ay bilgisi kesin olduğunda gösterilir.