أبو منصور الماتريدي
852, Maturid 944, Semerkant
Ehl-i sünnetin iki büyük itikadî ekolünden Mâtürîdîliğin kurucusu, Semerkantlı kelâmcı ve müfessir Ebû Mansûr el-Mâtürîdî (ö. 333/944).
Hayatı
Semerkant’ın Mâtürîd mahallesinde yaklaşık 238 (852-53) yılında doğdu. Ebû Hanîfe’den gelen ilim silsilesine bağlı hocalardan, özellikle Ebû Nasr el-İyâzî ve Ebû Bekir el-Cûzcânî’den ders aldı. Hayatını Semerkant’ta ilim ve telifle geçirdi; 333 (944) yılında burada vefat etti.
İlmî şahsiyeti ve mücadelesi
Mâtürîdî, Ebû Hanîfe’nin itikadî görüşlerini akli delillerle sistemleştirdi. Ona göre akıl, peygamber gönderilmemiş olsa bile Allah’ın varlığını bilmeye yeterlidir; iyilik ve kötülüğün bir kısmı akılla bilinebilir. İnsanın fiillerinde cüz’î iradesi ve sorumluluğu vardır; Allah ise her şeyin yaratıcısıdır.
Mu‘tezile, Karmatîler, Şia’nın bazı fırkaları, Seneviyye ve diğer inanç sistemleriyle ilmî mücadele etti.
Eserleri
- Kitâbü’t-Tevhîd
- Te’vîlâtü’l-Kur’ân (Te’vîlâtü Ehli’s-sünne)
- Me’hazü’ş-şerâi‘ ve el-Cedel (fıkıh usulü; günümüze ulaşmadı)
Mirası
Mâtürîdîlik Hanefî Müslümanların itikadı olarak Orta Asya, Anadolu, Balkanlar ve Hint alt kıtasında yayıldı. Nesefî’nin Akâid’i bu ekolün en çok okunan metnidir. Ayrıntılı bilgi için İtikat Risalesi.
Künye
- Adı
- İmam Mâtürîdî (Abu Mansur al-Maturidi)
- Diğer adları
- Abū Mansūr al-Māturīdī, Maturidi, Ebû Mansur el-Matûridi, İmam maturidi, Matûrîdi, Matüridi, Matüridî
- Doğum
- 852 · Maturid
- Vefat
- 944 · Semerkant
- Mezhep / ekol
- Ehl-i sünnet
- Alanı
- Müfessir, Fakih, Kelâmcı, Âlim, Filozof
Eserleri
“Oku” bağlantıları, eserin serbestçe erişilebilen dijital metnine (Vikikaynak ve benzeri açık kütüphaneler) yönlendirir.
Kaynaklar ve ileri okuma
- TDV İslâm Ansiklopedisi maddesi
- Vikipedi (Türkçe): Mâtürîdî
- ويكيبيديا: أبو منصور الماتريدي
- Wikipedia (English): Abu Mansur al-Maturidi
- Wikidata: Q12827721 (künye bilgileri)
Biyografi kaynakları: TDV İslâm Ansiklopedisi, ilgili madde (“Mâtürîdî”); Ülrich Rudolph, Al-Māturīdī und die sunnitische Theologie in Samarkand.
Tarihler ve yer adları kaynaklarda farklılık gösterebilir. Hicrî yıllar yalnızca gün ve ay bilgisi kesin olan tarihler için verilmiştir.