عبد الله بن عمر البيضاوي
Doğum: 13. yüzyıl, Ardekan Vefat: 685 / 1286 sonrası, Tebriz
Osmanlı medreselerinde en çok okutulan tefsir Envârü’t-tenzîl’in müellifi, Şâfiî fakih ve Eş‘arî kelâmcı Abdullah b. Ömer el-Beyzâvî (ö. 685/1286’dan sonra).
Ayrıntılı künye
- Adı
- Kadı Beyzâvî (Al-Baydawi)
- Arapça adı
- عبد الله بن عمر البيضاوي
- Diğer adları
- Albayḍāwy, Abd Allah ibn Umar Nasir al-Din al- Baydawi, Abdullah Ibn Umar Baidhawi, Qadi Baydawi
- Doğum
- 13. yüzyıl · Ardekan
- Vefat
- 1286 sonrası (h. 685) · Tebriz
- Mezhep / ekol
- Ehl-i sünnet, Eş‘arîlik Wikidata kaydına göre.
- Alanı
- Müfessir, Fakih, Âlim, Filozof
Hayatı
Şiraz yakınlarındaki Beyzâ kasabasında doğdu. Babası Fars bölgesinin başkadısıydı. Kendisi de Şiraz kadılığı yaptı; sonra bu görevden ayrılarak Tebriz’e gitti ve ömrünün son yıllarını orada geçirdi. Vefat tarihi kaynaklarda farklı (685/1286, 691/1292 ve 719/1319) verilmiştir.
İlmî şahsiyeti ve mücadelesi
Envârü’t-tenzîl, Zemahşerî’nin el-Keşşâf’ındaki dil ve belâgat inceliklerini Mu‘tezilî yorumlardan arındırarak Fahreddin Râzî ve Râgıb el-İsfahânî’nin katkılarıyla birleştiren özlü bir tefsirdir.
Eserleri
- Envârü’t-tenzîl ve esrârü’t-te’vîl Dijital metin · Vikikaynak (Arapça)
- Minhâcü’l-vüsûl (fıkıh usulü)
- Tavâliu’l-envâr (kelâm) Dijital kopya · Internet Archive
- Nizâmü’t-tevârîh (Farsça tarih)
“Dijital metin” bağlantıları eserin serbestçe erişilebilen kopyasına (hedef site ve dil belirtilerek) yönlendirir; yalnız tanınan açık kütüphanelere bağlantı verilir. Şerh, tercüme ve kişiye nispet edilen eserler editör listesinde ayrıca belirtilir.
Mirası
Beyzâvî tefsiri üzerine Osmanlı’da Şeyhzâde ve Şihâb el-Hafâcî’ninkiler başta olmak üzere yüzlerce haşiye yazıldı.
İlişkili şahsiyetler
Yakın yüzyıllardan müfessirler
Doğum ve vefat yılı birlikte kayıtlı olmadığından yüzyıla göre (±1 yüzyıl) seçildi; aynı dönemde yaşadıkları anlamına gelmez.
Kaynaklar
- TDV İslâm Ansiklopedisi maddesi
- Vikipedi (Türkçe): Beyzâvî
- ويكيبيديا: عبد الله بن عمر البيضاوي
- Wikipedia (English): Qadi Baydawi
- Wikidata: Q287573 (künye bilgileri)
Biyografi (editör metni) kaynakları: TDV İslâm Ansiklopedisi, ilgili madde (“Beyzâvî”).
Künye bilgileri Wikidata’dan alınır ve düzenli olarak yenilenir; editörce hazırlanan biyografi metni ve tarihleri bu yenilemeyle değişmez. Kaynaklar arasında farklı tarihler varsa künyede ayrıca belirtilir. Hicrî yıllar yalnızca biyografide verildiğinde ya da gün ve ay bilgisi kesin olduğunda gösterilir.