عبد الله بن عمر البيضاوي
13. yüzyıl, Ardekan 1286, Tebriz
Osmanlı medreselerinde en çok okutulan tefsir <em>Envârü’t-tenzîl</em>’in müellifi, Şâfiî fakih ve Eş‘arî kelâmcı Abdullah b. Ömer el-Beyzâvî (ö. 685/1286’dan sonra).
Hayatı
Şiraz yakınlarındaki Beyzâ kasabasında doğdu. Babası Fars bölgesinin başkadısıydı. Kendisi de Şiraz kadılığı yaptı; sonra bu görevden ayrılarak Tebriz’e gitti ve ömrünün son yıllarını orada geçirdi. Vefat tarihi kaynaklarda farklı (685/1286, 691/1292 ve 719/1319) verilmiştir.
İlmî şahsiyeti ve mücadelesi
Envârü’t-tenzîl, Zemahşerî’nin el-Keşşâf’ındaki dil ve belâgat inceliklerini Mu‘tezilî yorumlardan arındırarak Fahreddin Râzî ve Râgıb el-İsfahânî’nin katkılarıyla birleştiren özlü bir tefsirdir.
Eserleri
- Envârü’t-tenzîl ve esrârü’t-te’vîl
- Minhâcü’l-vüsûl (fıkıh usulü)
- Tavâliu’l-envâr (kelâm)
- Nizâmü’t-tevârîh (Farsça tarih)
Mirası
Beyzâvî tefsiri üzerine Osmanlı’da Şeyhzâde ve Şihâb el-Hafâcî’ninkiler başta olmak üzere yüzlerce haşiye yazıldı.
Künye
- Adı
- Kadı Beyzâvî (Al-Baydawi)
- Diğer adları
- Albayḍāwy, Abd Allah ibn Umar Nasir al-Din al- Baydawi, Abdullah Ibn Umar Baidhawi, Qadi Baydawi
- Doğum
- 13. yüzyıl · Ardekan
- Vefat
- 1286 · Tebriz
- Mezhep / ekol
- Ehl-i sünnet, Eş‘arîlik
- Alanı
- Müfessir, Fakih, Âlim, Filozof
Eserleri
“Oku” bağlantıları, eserin serbestçe erişilebilen dijital metnine (Vikikaynak ve benzeri açık kütüphaneler) yönlendirir.
Kaynaklar ve ileri okuma
- TDV İslâm Ansiklopedisi maddesi
- Vikipedi (Türkçe): Beyzâvî
- ويكيبيديا: عبد الله بن عمر البيضاوي
- Wikipedia (English): Qadi Baydawi
- Wikidata: Q287573 (künye bilgileri)
Biyografi kaynakları: TDV İslâm Ansiklopedisi, ilgili madde (“Beyzâvî”).
Tarihler ve yer adları kaynaklarda farklılık gösterebilir. Hicrî yıllar yalnızca gün ve ay bilgisi kesin olan tarihler için verilmiştir.