آق شمس الدين
1389, Şam 863 / 1459, Göynük
Fatih Sultan Mehmed’in hocası, İstanbul’un fethinin manevi önderi, Hacı Bayram-ı Velî’nin halifesi âlim, mutasavvıf ve tabip Muhammed Şemseddin b. Hamza (ö. 863/1459).
Hayatı
792 (1390) yılında Dımaşk’ta doğdu; ailesi küçük yaşta Anadolu’ya göç etti. Osmancık medresesinde müderrislik yaptı. Tasavvufa yönelerek Ankara’da Hacı Bayram-ı Velî’ye intisap etti ve onun halifesi oldu. Göynük’e yerleşti.
İstanbul kuşatması sırasında Fatih Sultan Mehmed’e mektuplarıyla moral verdi; fetihten sonra ilk cuma namazını Ayasofya’da kıldırdı ve Hz. Ebû Eyyûb el-Ensârî’nin kabrinin yerini tespit ettiği rivayet edilir. 863 (1459) yılında Göynük’te vefat etti.
İlmî şahsiyeti ve mücadelesi
Akşemseddin tıp ve eczacılıkla da uğraştı. Mâddetü’l-hayât adlı eserinde hastalıkların gözle görülmeyen “tohumlar” yoluyla bulaştığına dair görüşler ileri sürmesi, bulaşıcı hastalıklar tarihinde dikkat çeken bir yaklaşım olarak anılır.
Eserleri
- Mâddetü’l-hayât
- Risâletü’n-nûriyye
- Def‘u metâini’s-sûfiyye
- Hall-i müşkilât
Mirası
Oğulları ve talebeleriyle Bayramiyye’nin Şemsiyye kolunu yaydı. Göynük’teki türbesi ziyaretgâhtır.
Künye
- Adı
- Akşemseddin
- Diğer adları
- Akşemsettin, akşemseddin, akshamsaddin, Akşamseddin, Akşemsetin, Aksemsettin, Maddet-ül Hayat
- Doğum
- 1389 · Şam
- Vefat
- 25 Şubat 1459 (h. 863) · Göynük
- Alanı
- Mutasavvıf, Bilim insanı, Tarihçi
Kaynaklar ve ileri okuma
- TDV İslâm Ansiklopedisi maddesi
- Vikipedi (Türkçe): Akşemseddin
- ويكيبيديا: آق شمس الدين
- Wikipedia (English): Akshamsaddin
- Wikidata: Q353068 (künye bilgileri)
Biyografi kaynakları: TDV İslâm Ansiklopedisi, ilgili madde (“Akşemseddin”).
Tarihler ve yer adları kaynaklarda farklılık gösterebilir. Hicrî yıllar yalnızca gün ve ay bilgisi kesin olan tarihler için verilmiştir.