آق شمس الدين
Doğum: 792 / 1390, Şam Vefat: 863 / 1459, Göynük
Fatih Sultan Mehmed’in hocası, İstanbul’un fethinin manevi önderi, Hacı Bayram-ı Velî’nin halifesi âlim, mutasavvıf ve tabip Muhammed Şemseddin b. Hamza (ö. 863/1459).
Ayrıntılı künye
- Adı
- Akşemseddin
- Arapça adı
- آق شمس الدين
- Diğer adları
- Akşemsettin, akşemseddin, akshamsaddin, Akşamseddin, Akşemsetin, Aksemsettin, Maddet-ül Hayat
- Doğum
- 1390 (h. 792) · ŞamWikidata’da 1389 olarak geçer. Burada biyografi metnindeki (TDV İslâm Ansiklopedisi esaslı) tarih esas alınmıştır.
- Vefat
- 25 Şubat 1459 (h. 863) · Göynük
- Alanı
- Mutasavvıf, Bilim insanı, Tarihçi
Hayatı
792 (1390) yılında Dımaşk’ta doğdu; ailesi küçük yaşta Anadolu’ya göç etti. Osmancık medresesinde müderrislik yaptı. Tasavvufa yönelerek Ankara’da Hacı Bayram-ı Velî’ye intisap etti ve onun halifesi oldu. Göynük’e yerleşti.
İstanbul kuşatması sırasında Fatih Sultan Mehmed’e mektuplarıyla moral verdi; fetihten sonra ilk cuma namazını Ayasofya’da kıldırdı ve Hz. Ebû Eyyûb el-Ensârî’nin kabrinin yerini tespit ettiği rivayet edilir. 863 (1459) yılında Göynük’te vefat etti.
İlmî şahsiyeti ve mücadelesi
Akşemseddin tıp ve eczacılıkla da uğraştı. Mâddetü’l-hayât adlı eserinde hastalıkların gözle görülmeyen “tohumlar” yoluyla bulaştığına dair görüşler ileri sürmesi, bulaşıcı hastalıklar tarihinde dikkat çeken bir yaklaşım olarak anılır.
Eserleri
- Mâddetü’l-hayât
- Risâletü’n-nûriyye
- Def‘u metâini’s-sûfiyye
- Hall-i müşkilât
“Dijital metin” bağlantıları eserin serbestçe erişilebilen kopyasına (hedef site ve dil belirtilerek) yönlendirir; yalnız tanınan açık kütüphanelere bağlantı verilir. Şerh, tercüme ve kişiye nispet edilen eserler editör listesinde ayrıca belirtilir.
Mirası
Oğulları ve talebeleriyle Bayramiyye’nin Şemsiyye kolunu yaydı. Göynük’teki türbesi ziyaretgâhtır.
İlişkili şahsiyetler
Aynı dönemde yaşamış mutasavvıflar
Hayatları 1390–1459 yılları arasında kesişenler (kayıtlı doğum ve vefat yıllarına göre).
Kaynaklar
- TDV İslâm Ansiklopedisi maddesi
- Vikipedi (Türkçe): Akşemseddin
- ويكيبيديا: آق شمس الدين
- Wikipedia (English): Akshamsaddin
- Wikidata: Q353068 (künye bilgileri)
Biyografi (editör metni) kaynakları: TDV İslâm Ansiklopedisi, ilgili madde (“Akşemseddin”).
Künye bilgileri Wikidata’dan alınır ve düzenli olarak yenilenir; editörce hazırlanan biyografi metni ve tarihleri bu yenilemeyle değişmez. Kaynaklar arasında farklı tarihler varsa künyede ayrıca belirtilir. Hicrî yıllar yalnızca biyografide verildiğinde ya da gün ve ay bilgisi kesin olduğunda gösterilir.