خوجة أحمد يسوي
Doğum: 1100, Sayram Vefat: yak. 562 / 1166-67, Türkistan
Türkistan’da İslam’ın yayılmasında büyük rol oynayan, Yeseviyye tarikatının kurucusu “Pîr-i Türkistan” (ö. 562/1166-67 civarı).
Ayrıntılı künye
- Adı
- Hoca Ahmed Yesevî (Khoja Akhmet Yassawi)
- Arapça adı
- خوجة أحمد يسوي
- Diğer adları
- Ahmed Yasavi, Ahmet Yasavi, Ahmet Yasevi, Ahmet yesevi, Hoca Ahmed Yesevi, Hoca Ahmed Yesevî, Koca Ahmed Yasavi, Koca Ahmed Yesevi, Koca Ahmet Yesevi, Ahmet Yesevi, Hoca Ahmet Yesevi, Ahmed Yesevi
- Doğum
- 1100 · Sayram
- Vefat
- yak. 1166-67 (h. 562 civarı) · Türkistan
- Alanı
- Mutasavvıf, Şair ve yazar
Hayatı
Bugünkü Kazakistan’ın güneyindeki Sayram’da doğdu. Babasını küçük yaşta kaybedince Yesi’ye (Türkistan şehri) gitti ve Arslan Baba’nın terbiyesinde yetişti. Buhara’da Yûsuf-ı Hemedânî’ye intisap etti; hocasının halifelerinden biri oldu. Yesi’ye dönerek irşad faaliyetini sürdürdü; 562 (1166-67) yılı civarında burada vefat etti.
İlmî şahsiyeti ve mücadelesi
Ahmed Yesevî, İslam’ı bozkır Türklerine kendi dilleriyle, hikmet adı verilen şiirlerle anlattı. Şeriata bağlılığı, tevazuyu ve Hz. Peygamber’e muhabbeti öne çıkardı. Rivayete göre altmış üç yaşına geldiğinde, Hz. Peygamber’in yaşını aşmamak için ömrünün kalanını yeraltında bir hücrede geçirdi.
Eserleri
- Dîvân-ı Hikmet (kendisine ve yolundan gidenlere nispet edilen hikmetler)
- Fakrnâme (nispeti tartışmalıdır)
“Dijital metin” bağlantıları eserin serbestçe erişilebilen kopyasına (hedef site ve dil belirtilerek) yönlendirir; yalnız tanınan açık kütüphanelere bağlantı verilir. Şerh, tercüme ve kişiye nispet edilen eserler editör listesinde ayrıca belirtilir.
Mirası
Talebeleri ve Horasan erenleri aracılığıyla Anadolu’nun İslamlaşmasında ve Türk tasavvuf edebiyatının doğuşunda derin etkisi oldu. Türkistan’daki türbesini Timur yaptırmıştır; UNESCO Dünya Mirası listesindedir.
İlişkili şahsiyetler
Hocaları
Talebeleri
Hoca ve talebe bilgileri Wikidata kayıtlarından alınır ve kişi kimliğiyle (isim benzerliğiyle değil) eşleştirilir; editörce ayrıca doğrulanmamıştır.
Aynı dönemde yaşamış mutasavvıflar
Hayatları 1100–1167 yılları arasında kesişenler (kayıtlı doğum ve vefat yıllarına göre).
Kaynaklar
- TDV İslâm Ansiklopedisi maddesi
- Vikipedi (Türkçe): Ahmed Yesevî
- ويكيبيديا: خوجة أحمد يسوي
- Wikipedia (English): Ahmad Yasawi
- Wikidata: Q401543 (künye bilgileri)
Biyografi (editör metni) kaynakları: TDV İslâm Ansiklopedisi, ilgili madde (“Ahmed Yesevî”); Fuad Köprülü, Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar.
Künye bilgileri Wikidata’dan alınır ve düzenli olarak yenilenir; editörce hazırlanan biyografi metni ve tarihleri bu yenilemeyle değişmez. Kaynaklar arasında farklı tarihler varsa künyede ayrıca belirtilir. Hicrî yıllar yalnızca biyografide verildiğinde ya da gün ve ay bilgisi kesin olduğunda gösterilir.