Hacı Halife
حاجي خليفة
Doğum: 1017 / 1609, İstanbul Vefat: 1067 / 1657, İstanbul
Keşfü’z-zunûn bibliyografyası ve Cihannümâ ile tanınan, 17. yüzyıl Osmanlı düşünce hayatının en önemli isimlerinden âlim ve tarihçi Mustafa b. Abdullah (ö. 1067/1657).
Ayrıntılı künye
- Adı
- Kâtib Çelebi (Kâtip Çelebi)
- Arapça adı
- حاجي خليفة
- Diğer adları
- Haci Halife, Ḥajjī Khalīfa, Kâtib Çelebi, Kâtip Tchelebi, Khaṭīb Shalabī, Muṣṭafa ibn ʻAbdallâh Kâtib Čelebi Ḥaǧǧi Ḫalfa, Muṣṭafa ibn ʻAbdallâh Kâtib Čelebi Ḥaǧǧi Ḫalîfa, Muṣṭafa Ibn ʿabd Allāh, Hacı Halife
- Doğum
- 1609 (h. 1017) · İstanbul
- Vefat
- 6 Ekim 1657 (h. 1067) · İstanbul
- Alanı
- Tarihçi, Şair ve yazar, Sanatkâr, Akademisyen
Hayatı
1017 (1609) yılında İstanbul’da doğdu. Babasıyla birlikte ordu kalemlerinde kâtip olarak çalıştı; Bağdat, Hemedan ve Revan seferlerine katıldı. Halep’te bulunduğu sırada kitaplara olan ilgisi arttı. Mirasla gelen serveti kitap almaya ve ilme harcadı; Kadızâde Mehmed Efendi başta olmak üzere pek çok hocadan ders aldı. 1067 (1657) yılında İstanbul’da vefat etti.
İlmî şahsiyeti ve mücadelesi
Kâtib Çelebi, dinî ve akli ilimlerin birlikte okunmasını savundu. Mîzânü’l-hak’ta dönemindeki dinî tartışmaları itidalli bir yaklaşımla değerlendirdi. Coğrafya ve tarih alanında Batı kaynaklarını da kullanan ilk Osmanlı yazarlarındandır.
Eserleri
- Keşfü’z-zunûn an esâmi’l-kütüb ve’l-fünûn Dijital metin · Vikikaynak (Arapça)
- Cihannümâ
- Mîzânü’l-hak fî ihtiyâri’l-ehak
- Tuhfetü’l-kibâr fî esfâri’l-bihâr
- Takvîmü’t-tevârîh
- Süllemü’l-vüsûl
“Dijital metin” bağlantıları eserin serbestçe erişilebilen kopyasına (hedef site ve dil belirtilerek) yönlendirir; yalnız tanınan açık kütüphanelere bağlantı verilir. Şerh, tercüme ve kişiye nispet edilen eserler editör listesinde ayrıca belirtilir.
Mirası
Keşfü’z-zunûn, İslam dünyasındaki yaklaşık 15.000 kitap ve 300 ilim dalı hakkında bilgi veren eşsiz bir kaynaktır.
İlişkili şahsiyetler
Aynı dönemde yaşamış tarihçiler
Hayatları 1609–1657 yılları arasında kesişenler (kayıtlı doğum ve vefat yıllarına göre).
Kaynaklar
- TDV İslâm Ansiklopedisi maddesi
- Vikipedi (Türkçe): Kâtip Çelebi
- ويكيبيديا: حاجي خليفة
- Wikipedia (English): Kâtip Çelebi
- Wikidata: Q390123 (künye bilgileri)
Biyografi (editör metni) kaynakları: TDV İslâm Ansiklopedisi, ilgili madde (“Kâtib Çelebi”).
Künye bilgileri Wikidata’dan alınır ve düzenli olarak yenilenir; editörce hazırlanan biyografi metni ve tarihleri bu yenilemeyle değişmez. Kaynaklar arasında farklı tarihler varsa künyede ayrıca belirtilir. Hicrî yıllar yalnızca biyografide verildiğinde ya da gün ve ay bilgisi kesin olduğunda gösterilir.